Detekta Arguidu VdA Sofre Moras, Hakotu Vitima Nain 3 Nia Vida

Foto Iluminasaun

DILI, STLTIMORLESTE.com – Tribunal Judisial Primeira Instansia Dili (TJPID) kontinua realiza julgamentu hodi rona depoimentu testemunha, kona-ba kazu oho ema nain tolu (3) mak hanesan matebian MCdS nuudar Xefe Aldeia iha Aldeia Metir, matebian AdD nuudar arguidu nia feen no Anju oan iha matebian AdD nia kabun ho fulan ualu no baku lezadu RS, neebe mak komete husi arguidu VdA.

Iha audensia Julgamentu nee, testemunha ho inisial DP deklara, relatoriu neebe mak husi Diresaun Prizional no Re-Integrasaun Sosial iha Ministeriu Justisa nee bazeia ba rezultadu ezaminasaun neebe mak ekipa Psikologa nia katak, fofoun arguidu tama ba iha Prizaun Preventiva nee arguidu tuur nonok, lakoi haris, la koalia no la responde tuir perguntas neebe sira husu.

Testemunha dehan,  primeiru ezaminasaun  mak kontaktu ho nia moras mak Psikolojia, epizodia sintomas depresivu, nee moras mentalidade neebe mak bele mos haree no bele mos labele haree, maibe rona deit sira koalia.

Testamuna deklara, antes nee iha ona sofre moras Psikososial maibe sira  la iha tratamentu, mak bele hamosu asaun grave mak bele oho ema. No  daudaun nee arguidu halo tratamentu lao hela, no iha ona mudansa depois hetan tratamentu durante fulan neen (6) nia laran.

Testamuna deklara, bainhira ema sira moras hanesan nee susar atu rekupera, tanba nee mak kontinua halo tratamentu, no tuir observasaun ekipa Psikologa katak dadauk nee arguidu hatudu ona progresu oituan-oituan.

Sasin deklara, se bainhira la halo tratamentu mak sei halo aat liu, tanba iha familia balun moras mentais, hanoin barak, lakoi rezolve nee hamosu Psikososial.

Hafoin rona tiha depoimentu sasin nia, Tribunal deside hodi tama ba re-alegasaun, Ministeriu Publiku no parte Defeza nia. Iha re alegasaun Ministeriu Publiku husu Tribunal atu kondena arguidu ba pena prizaun unika tinan 25 nia laran.

No parte Defeza husu Tribunal atu halo extraordinaria ba arguidu nia hahalok, hodi fo kastigu neebe mak kman ba iha arguidu.

Nunee iha re-alegasaun nee, Ministeriu Publiku husu Tribunal atu aplika medida internamentu ba arguidu bazeia ba relatoriu husi ekipa Psikologa nia, tanba dadauk nee arguidu halo hela tratamentu iha Psikiatria HNGV.

No parte defeza nia konkorda ba re-alegasaun Ministeriu Publiku nia, hodi aplika medida internamentu ba arguidu atu nune bele halo prevensaun ba futuru.

Hafoin rona tiha parte sira nee, Tribunal deside muda ba loron seluk hodi rona desizaun ikus.

Tuir akuzasaun katak, arguidu VdA ho lezadu MCdS no mos RdS    nudar vizinu, neebe sira hela besik malu iha aldeia Metir, suku Fatumasi.

Iha loron 28 fulan Novembro 2025, kalan, iha Fatumasi Bazartete, estatua São Francisco Xavier tama iha Bairo laran, iha aldeia Metir no estatua refere tau iha uma ida neebe bain-bain komunidade bolu ho naran Uma Laku.

Nunee iha kalan komunidade sira reza hamutuk no halo adorasaun iha Uma Laku.

Iha dadersan loron 29 fulan Novembru 2025, oras tuku 06:50 OTL, arguidu husu ba lezada AdD “o hadomi hau ka lae?” no lezada mos hatan “hau hadomi o’.

Arguidu kontinua husu “se hau mate uluk, o hakarak mate tuir hau ka lae?”
Husu tiha hanesan nee, lezada seidauk hatan no lezada haree arguidu kaer hela tudik ida, atu sona nian aan, maibe lezada hadau tiha tudik nee.

Haree ida nee labarik ida ho naran inisial O halai ba bolu lezadu RS hodi koalia “o sae ba lalais lai, arguidu VdA atu oho aan.

Rona ida nee lezadu RS mos halai ba iha arguidu nia uma hodi hakilar “VdA, o halo nusa fali mak nee”.

Maibe arguidu ła hatan hodi kontinua foti fali besi kanu modelu alu neebe baibain hodi fai batar, baku kedas ba lezada AdD nian kanuruk dala ida, nunee lezadu RS “bin Tuta… halai. “rona ida nee lezada AdD  halai, maibe monu fali ba rai, tanba lezada neebe ho kondisaun gravida fulan 8, labele halai makaas.

Tanba lezada AdD monu ona ba rai, nunee lezadu RS mos halai tuir atu kaer lezada, maibe arguidu duni tuir nafatin, ba uza besi kanu refere, hodi baku fali ba lezadu RS nia kelen parte karuk, halo lezadu oin nakukun no monu ba rai, hodi dezmaia kedas.

Arguidu kontinua kaer besi kanu nee halai tun sae, buka ama atu oho, no konsege haree hetan lezadu MCdS neebe toba dukur hela iha hadak leten, besik Uma Laku, nunee arguidu halai ba baku kedas ba lezadu nian kakorok dala 2, rezulta lezadu mate kedas iha fatin.

Hafoin arguidu halai ses aan tiha husi lokal no hetan detensaun husi Polisia Timor Leste.

Konsekuensia husi arguidu nia hahalok nee halo lezada AdD lakon nia vida iha Hospital no lezadu MCdS mate kedas iha fatin no mos lezadu RS hetan moras no bubu makaas iha nia kelen parte karuk.

Arguidu VdA komete krime sira nee ho voluntaria, livre no konsientemente, arguidu hatene katak besi kanu nudar objetu kondutende, wainhira uza hodi baku ema, bele halo ema mate, maibe arguidu uza nafatin hodi hamosu rezultadu neebe iha.

Arguidu mos hatene katak lezada AdD nuudar nia feen rasik neebe ho kondisaun gravida fulan 8, tuir lo-loos arguidu proteje no hadomi, maibe arguidu uza besi kanu hodi baku ba nia kanuruk, halo lezada lakon vida no lakon mos bebe neebe iha nian kanotak nia vida.

Arguidu mos hatene wainhira uza besi kanu, baku ba lezadu RS nian kelen, bele rezulta moras no bubu maibe arguidu halo nafatin hahalok hirak nee hodi kontra lei.

Tanba nee konstitui arguidu VdA nuudar autoria material ba konkursu krime haat mak hanesan, krime omisidiu Simples kontra lezadu  neebe Previstu tuir artigu 1380 husi Kodigu penal Timor-Leste. Krime omisidiu Agravadu konjuga ho violensia Domestika neebe Previstu tuir artigo 1390 n. 1 alinea G,  husi Kodigu Penal Timor-Leste,  konjuga ho artigo 35º husi Le.
N.7/2017, LKVD. Krime Interrupsaun gravidez kontra bebe neebe Previstu tuir artigu 1410 n. 1 husi Kodigu Penal Timor-Leste. No krime  Ofensas ba Integridade Fizika Simples neebe P.e.P tuir artigo 1450 husi KP, konjuga ho artigu 350 husi Le. N.7/2017, LKVD, husi krime sira nee hotu konjuga ho artigo 35º husi Kodigu penal Timor Leste.

Iha audensia Julgamentu nee prezide husi Juiz koletiva, Juiza Jumiati Freitas, José Quintão, Jose Gonçalvez, Ministeriu Publiku reprezenta Prokurador, Napoleao da Silva no arguidu hetan asistensia legal hosi Defensor Publiku, Henrique Mariz.

(ter)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *