DILI, STLTIMORLESTE.com – Ministeriu Ensinu Superior Siensia no Kultura (MESSK) liu husi Diresaun Nasional Legalizasaun iha 2023 too 2026 deteta diploma falsu hamutuk 500.
Diretor Diresaun Nasional Legalizasaun, Sergio Elidio Borges de Deus hatete, diploma falsu neebe servisu diresaun nee deteta no hetan bainhira maluk Timor oan balun mai legiza sira nia diploma mak diresaun nee haree husi sistema.
“Husi mandatu hau mai iha 2023 ita halo legalizasaun konsege deteta diploma sira falsu no diploma balun neebe dala ruma maluk Timoroan sira ba eskola Indonezia iha universidade neebe la akreditadu. Neebe husi 2023 too Junhu 2026 nee ita konsege deteta diploma falsu hamutuk 500,” dehan nia ba STL iha nia servisu fatin Colmera, Kinta (23/07/2026).
Nia katak, ho razaun sira nee mak rekezitus lubuk ida ba maluk sira neebe hasai estudu iha rai liur nee preokupa tebes ho kriteira neebe naruk, tanba balun nia KRS, KHS no kartaun estudante lakon ona.
Primeiru mak iha neeba tau rekizitus lubuk ida ba iha natureza maluk sira atu mai legaliza, primeiru mak ensinu superior husi rai laran, sira iha rai liur no sira neebe mak tuir prosesu kuliah online. Buat tolu nee mak nia kategoria, dala ruma atende sira ho kategoria neebe mak sira mai legaliza. Husi rai laran organiza tuir rai laran nian, no husi rai liur tenke husu atu kompleta rekezitu sira iha despaisu ministeriu nee rasik.
Nia haktuir, neebe razaun mak nee, maluk barak dala ruma sira ba hanesan la tuir regras sira. Primeiru hanesan kitas nee atu responde katak sira nee ba duni eskola ka lae. Kitas nee imigrasaun Indonezia mak fasilita para atu fo sira nia tempu hela iha Indonezia atu eskola. Segundu konaba KHS no KRS nee para atu justifika deit duni katak sira nee eskola duni ka lae. Se iha diploma maibe laiha buat rua nee mos problema. Neebe ida nee mak tenke husu.
“Nee mak foin lalais bainhira Matebian Ministru seidauk mate, ami nain rua ba halo audensia ida ho ensinu superior Indonezia nian, sira nia advice mai Timor para bele asesu link ba universidade neebe mak iha resenseamentu, tanba sira aprezenta katak total universidade iha Indonezia nee kuaze 50 mill resin. Depois sira neebe mak agora hetan lisensiamentu ka akreditasaun husi Governu Indonezia foin mak 1000 resin. Tanba ida nee mak ami iha prosesu ida wainhira fim do ano maluk Timoroan sira atu termina sira kursu iha ensinu sekundariu, ami ba halo ho sosializasaun para aprezenta universidade neebe akreditadu iha Indonezia nomos iha rai liur, tanba ami iha nee hetan asesu hotu, atu nunee bele fasilita sira bainhira ba karik hili universidade neebe mak hetan ona akreditasaun,” tenik nia.
Nia afirma, enkuantu ba sira neebe estudu liu husi online prinsipal liu sira atu hatudu mak teze para justifika katak sira online duni. Tanba online nee ba tuir tempu deit hodi aprezenta kadavez tinan ida dala ida deit. Depois too ikus aprezenta teze hodi gradua. Tanba nee mak presiza duni teze hodi justifika katak online nee lao duni hanesan nee ka lae. Sekuandu nia laiha teze entaun mosu halo perguntas no husu justifikasaun.
Nia haktuir, maske nunee sempre fo solusaun ba sira neebe laiha KRS no KHS, mak halo kontaktu ho universidade neebe mak sira halo estudu ba. Nunee mos haruka maluk estudante refere, diresaun nee bele fasilita nia manda liu husi WA ho eskola nee para fo tahan ida deit, depois halo nia prosesa nia KRS no KHS bele mai.
“Maibe maluk Timoroan barak dala ruma fo tiha solusaun para fasilita nia, maibe nia ba la kumpri. Depois nia mai fali ita husu nia mai ho razaun oi-oin, maibe barak mak kumpri. Barak nee lae, karik tanba nia baruk no lakohi kontribui. Tanba buat ida legalizasaun ita atu fo legal ba dokumentus katak buat nee los duni, prosesu hotu lao tuir nia regra. Agora se dokumentus ida mai mak laiha faktu nee ita ida asina nee mos foti risku. Tanba ita fo legalidade ba buat neebe mak konsidera ilegal,” haktuir nia.
Diretor nee hatutan, iha nee hasoru problema barak mak hanesan estudante sira ba eskola iha Indonezia barak mak laiha kapasidade selu viza, entaun taka tiha sira nia pasaporte mos la renova. Depois balun mos urus tiha fali KTP Indonezia. Sira neebe mak mai tiha, bolu fila fali mai para justifika nia lakohi mai ona.
Enkuantu ba sira neebe antes nee legaliza ona iha Ministeriu Edukasaun nee fasil liu lori mai para aneksu tan deit. Tanba agora daudaun nee instala ona prosesu dijitalizasaun para aban bainrua prosesu hotu nia grava ona. Neebe dala ruma nia mai legaliza dala ida, mai fali segundu nee la lori ona dokumentus kompletu, nia hein hatudu deit scan prontu ona, nee mak dutante nee diresaun fasilita.
(dom)
