Diskusaun Meza Redonda Refleta Progresu

Foto: STL/Domingas Gomes

DILI, STLTIMORLESTE.com – Fokupers realiza diskusaun meza redonda nasional hodi refleta progresu fortabelese kompromisu jeneru liu husi alokasaun orsamentu sensivel ba jeneru iha OJE 2027 husi komprimisu politika.

Sekretariu Estadu Igualdade (SEI) Elvina Soares Sousa Carvalho dehan, apresia ba Fokupers ho servisu ultima neebe laos deit hanesan Fokupers maibe mos implementador ba planu asaun nasional ba violensia domestika bazeia ba jeneru.

“Servisu no papel ida neemak halo ita hotu hamutuk iha nee, no ita boot sira foti papel importante ho ativu atu nafatin luta ba prevensaun violensia bazeia ba jeneru nomos fo asistensia no tulun ba vitima sira iha tempu neebe mak difisil iha sira nia moris,” dehan nia liu husi diskursu iha Delta Nova, Segunda (27/07/2026).

Nia katak, tema neebe mak foti iha diskusaun nee, konvida atu hare progresu neebe mak alkansa iha tempu naruk, nomos iha tempu hanesan atu reforsa komprimisiu hodi asegura katak politika no kada orsamentu jeral do estadu neebe governu tenke investe no bele fo benefisiu neebe justu ba feto, mane, labarik no ema defisiensia no grupu vulneravel sira hotu.

Nia afirma, iha tinan 10 ikus nee TL hatudu avansa importante iha promosaun igualdade jeneru. Komunidade kontinua hametin implementasaun igualdade jeneru no inkluzaun sosial hodi implementa planu asaun nasional kontra violensia bazeia ba jeneru, planu asaun nasional rezolusaun konselhu seguransa nasaun unidas nian planu desde 2025, deklarasaun Maubessi mak empoderamentu ekonomiku no feto. Kompromisu sira nee demonstra katak igualdade jeneru sai ona prioridade estratejia ba dezenvolvimentu nasional.

Orsamentu sensivel ba jeneru laos orsamentu ida neebe separa feto ho mane, maibe ida nee nuudar estratejia ida atu asegura feto ho mane iha direitu neebe hanesan nomos oportunidade neebe hanesan atu bele sente orsamentu jeral estadu.

Nia haktuir, diferensia hatudu katak politika deit la natoon ka natoon la too atu hetan rekursu neebe sufisiente atu implementa ba politika sira neebe ohin temi ona. Tanba nee, orsamentu sensivel ba jeneru sai instrumentu importante atu transforma kompromisu hirak nee ba realidade lor-loron nian.

“Preparasaun orsamentu jeral estadu ba 2027 fo oportunidade boot ba ita atu fortalese integrasaun perpetiva jeneru iha planeamentu no alokasaun rekursu forte. Ida nee laos deit kona ba obrigasaun politika maibe kona garante investimentu klean hodi fo impaktu neebe efetivu inkluzivu no sustentavel,” dehan nia.

Nia katak, iha preparasaun orsamentu jeral estadu 2027 iha diferensia alokasaun orsamentu. Durante nee aloka orsamentu bazeia ba programa maibe ba tinan nee sei muda ba alokasaun orsamentu bazeia ba politika. Orsamentu bazeia ba politika determina prioridade estratejia governu nian no orienta rekursu publiku atu responde ba porblema objetivu nasional neebe governu hakarak alkansa. Nunee ministeriu hotu inklui SEI sei alinha nia proposta programa ba prioridade politika nian.

Prezidente Board FOKUPERS, Maria Domingas Fernandes “Micato” hatete, husu ba foin sae atu kontinua servisu ho diak. Hein katak meza redonda nee sai revizaun ida ba lei, liu-liu husu ba SEI no Parlamentu Nasional Komisaun F, atu bele hamutuk ho Fokupers no parseiru sira seluk bele halo revizaun ba lei violensia domestika.

“Hau hein katak meza redonda nee sai revizaun ida ba lei, liu-liu hau husu ba SEI no PN ba Komisaun F, atu bele hamutuk ho Fokupers no parseiru sira seluk. Ita hotu bele halo revizaun ba lei violensia domestika nee, no ita hein katak ita bele husik plataforma ida foun no diak liu ba ita nia feto maluk sira hanesan vitima,” nia tenik.

Nia hatutan, depois de tinan 24 ukun aan, violensia domestika nee podia diminui maibe aumenta nafatin maibe tenke simu realidade nee tanba populasaun mos aumenta.

Nee signifika katak, aleinde numeru populasaun aumenta maibe signifika mos buat seluk ida katak ema hatene ona barak kona ba violensia domestika, kona ba ema nia direitu kona ba lei no justisa.

“Hau kontente liu mak ida nee. Nee hanesan oferta boot ida neebe tenke ita hotu bele halo. Organizasaun liu-liu PNTL liu husi VPU, hau hein katak ita boot sira nia servisu forte nafatin. Husu ba jornalista no ita hotu atu promove nafatin igualdade jeneru no tau matan ba vitima sira,” nia tenik.

Diretora Fokupers, Domingas Afonso Amaral haktuir, diskusaun meza redonda nasional ida nee hodi refleta progresu fortabelese kompromisu jeneru liu husi alokasaun orsamentu sensivel ba jeneru iha OJE 2027 husi kompromisu politika.

Nia afirma, sei sai espasu atu hamutuk refleta progresu no evidensia no dezafiu iha implementasaun. Proposta ba violensia bazeia ba jeneru no hametin parseria atu influensia planeamentu no alokasaun OJE 2027 neebe responsavel ba jeneru.

“Nee mak ohin Fokupers hamutuk ho nia parseru SEI ho Ministériu Solidariedade Sosial Inkluzaun (MSSI) halo diskusaun iha meza redonda ida nee kona ba orsamentu sensivel ba jeneru. Tanba SEI nia papel atu aselera igualidade jeneru hodi halo prevensaun ba kazu hotu,” haktuir Diretora nee.

Feto potensial nee esplika, oinsa atu haree organizasaun sivil sira atu foti papel estratejiku sira atu halo planu asaun bazeia ba jeneru ema bele foti desizaun liu liu ema prinsipal neebe mak ohin marka prezensa iha fatin nee. Neebe durante nee sai implementador ba PAN VBJ liu liu ba profisaun servisu nian no ohin Prezidente Komisaun trata asuntu Saude nian neebe dala barak foti desizaun iha parlamentu nasional kona ba alokasaun orsamentu nian.

Liga ba tema ohin loron koalia kona ba orsamentu oinsa atu aloka orsamentu neebe sensivel ba jeneru nian, OJE 2027 nian. Ho objetivu prinsipal maka fo espasu liga ba progresu prinsipal neebe iha tinan ida nee. Maibe sei hasoru nafatin dezafiu liu husi diskusaun ohin loron sai momentu ida neebe maka kursial atu bele lori fila fali kompromisu sira liu liu MSSI, no SEI hodi bele fortabelese fila fali OJE neebe governu promulga ona.

Nunee mos Diretor Jeral MSSI, Florensio Gonzaga reforsa, atividade neebe Fokupers realiza dialogu no meza rondonda nee diak tebes tanba nota progresu buat balun neebe Ministeriu halo atinje ona.

“Maibe iha obstakulu balun neebe maka ligadu oinsa atu reforsa funsionamentu uma mahon atu bele fasilita vitima violensia domestika sira iha fatin seguru, maibe iha situasaun balun ami hakarak ita lao diak liu tan,” tenik Florensio.

Nia rekonhese, ministeriu hasoru difikuldade balun ligadu ho prioriedade neebe iha desenkuandu vitima uma mahon sai prioriedade liu maibe rekursu neebe atu reforsa ida nee limitadu entaun tenke reforsa maibe jere tuir kapasidade neebe iha ministeriu nafatin apoiu ba grupu instituisaun kariedade hamutuk 30 maibe instituisaun uma mahon hamutuk 8.

Diskusaun meza redonda nee Fokupers halao hamutuk ho parseiru liu husi Sekretariu Estadu Inkluzaun (SEI), Ministériu Solidariedae Sosial Inkluzaun (MSSI), reprezentante Parlamentu Nasional komisaun trata asuntu saude diskute orsamentu sensivel ba jeneru.

(dom)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *