DILI, STLTIMORLESTE.com – Embaixada Republika Popular Xina iha Dili, realiza serimonia resepsaun hodi komemora aniversariu Ezersitu Libertasaun Povu Xina ba dala-99.
Adidu Militar Embaixada Xina iha Timor Leste, Senior Colonel Miao Haijun hateten, Esersitu Libertasaun Povu Xina moris iha loron 1 fulan Agostu tinan 1927, neebe kria no lidera husi Partidu Komunista Xina (CPC), Iha tinan 99 liu ba.
“Depois de Insureisaun ida nee, ho liderança CPC, PLA avansa husi vitoria ba vitoria ida, kontribui merito boot ba independensia nasional no libertasaun povu Xina nian, nomos nasaun nia forte ho povu nia felicidade. PLA mos kontribui makaas hodi mainten paz no hakmatek mundu tomak nia,” hatete nia liu husi diskursu iha ambitu komemorasaun neebe realiza iha embaixada Xina, Ai-tarak, Kinta (30/07/2026)
Nia hatutan, proteje soberania nasional no integridade teritorial mak dever no misaun fundamental forsa militar hotu-hotu nia. PLA agora daudaun tuir hela Xi Jinping nia hanoin kona-ba haforsa militar, kumpri ho laran metin misaun “bele funu no manan funu”.
Nia dehan, PLA halao reformasaun no inovasaun sira atu moderniza defeza nasional no militar, hodi nune PLA nia kapasiade operasional aumenta husi loron ba loron. PLA hatudu pasu sira neebe metin atu konstrui militar neebe forsa ho karakteristika xineza, no hakbesik daudaun ba golo atu konstrui militar ho kualidade nivel mundial.
Nia sublina, Republika Popular Xina mos observa iha progresu signifikativu Forsa Defeza Timor-Leste nian (F-FDTL) iha lideransa forte husi Governu Dala-9 Timor Leste, nomos progresu estraordinariu iha viajens modernizasaun militar nian, nee bee halo kontribui makas ba proteje soberania nasional, integridade territorial no interese maritimu, proteje povu ho mantein seguransa sosial Timor Leste nian.
Nia reforsa, povu Xina hanesan mos povu Timor Leste, sempre gosta paz no valoriza relasaun diak ho vizinhu sira. Iha tinan rihun rua ba kotuk, povu Xina antigu loke Dalan Seda (Silk Road) hodi promove kooperasaun igualdade neebe ho benefisiu mutua no komunikasaun kultural entre Leste no Oeste iha tinan 600 liu ba.
Nia dehan, Zheng He lidera armada neebe forsa liu iha tempu neeba hodi viajens dala hitu, no vizita nasaun no rejiaun iha Asia no Afria liu 30 inklui mos Timor-Leste, sira nunka okupa rai bisin ida, maibe lori seda no technical agrikultura hodi nune kari fini ba paz no amizade nian. Iha Tinan 70 durante foundasaun Xina Foun.
Xina nunka provoka konflitu ida ou halo invazaun ba rai bisin ida nasaun seluk nia. Ida nee halo Xina sai nasaun ho record neebe diak liu konaba paz iha mundu. Xina sempre tuir metin dalan dezenvolvimentu ho paz, no servi hanesan parte ida konstrui paz iha mundu, fo kontribuisaun ba dezenvolvimentu global, no defendor ba ordem internasional.
“Nuudar forsa militar neebe hun-fatin iha Povu Xina, PLA sempre hamriik ho metin iha páz nia sorin no sei servisu hamutuk ho nasaun no povu hotu neebe gosta pas, hodi foo kontribusaun ba konstrui mundu ida neebe ho seguransa universal, seguransa mutua no paz neebe dura,” tenik nia.
Fatin hanesan, Ministru Defeza (MD), Donaciano da Costa Gomes Klamar Fuik lori Governu Timor Leste nia naran hatoo parabens ba governu no povu Republika Popular Xina neebe komemora aniversariu Ezersitu Libertasaun povo Xina ba dala-99.
Hau nia naran, hodi reprezenta Governu Timor Leste, Ministeriu Defeza no FALINTIL–Forças de Defesa de Timor Leste, hakarak hatoo parabens ho laran tomak ba Governu no povu Republika Popular Xina, ba Ministeriu Defeza Nasional no ba membru hotu-hotu husi Exersitu Libertasaun Povu Xina,parabeniza Ministru Defeza, Donaciano da Costa Gomes Klamar Fuik.
Govenante nee afirma, iha tinan 2026, komemora tinan 99 husi fundasaun Exersitu Libertasaun Povu Xina, neebe hahu iha loron 1 fulan Agostu tinan 1927. Husi tempu neeba mai too agora, exersitu nee sempre liga ho defeza soberania, independensia no unidade nasional Xina.
Nia dehan, ohin loron Republika Popular Xina okupa pozisaun importante tebtebes iha komunidade internasional. Ho ekonomia boot, progresu espantozu iha siensia no teknolojia, no partisipasaun diplomatika neebe luan, Xina halao papel importante atu promove dame, estabilidade no dezenvolvimentu.
Responsabilidade ida nee sai importante liu tan iha ita-nia rejiaun, neebe mak uma ba ita hotu no iha dalan tasi importante sira, sentru ekonomia boot sira no populasaun barak. Estabilidade rejional importante tebes ba seguransa no prosperidade ita hotu nian. Ita-nia futuru hamutuk depende ba kapasidade Estadu sira atu promove diálogu, prevene konflitu no buka solusaun dame ba diferensa sira.
Nia mos dehan, iha kontestu ida-nee Xina iha papel importante atu halao. Nia partisipasaun iha mekanizmu diálogu rejional, operasaun dame Nasoins Unidas nian, misaun umanitariu no resposta ba dezastre sira kontribui signifikativamente ba dame no seguransa internasional.
Timor Leste fiar metin katak dame permanente harii liu husi konfiansa, respeitu malu no koperasaun entre nasaun no povu sira. Nasaun ida deit labele hasoru mesak dezafiu sira ohin loron nian, hanesan dezastre natural, mudansa teknolojika ka seguransa maritima.
Ho konviksaun ida-nee mak Timor Leste partisipa iha Forum Shanghai iha Beijing, neebe ita defende abordajen ida neebe justu liu no inkluzivu liu ba governasaun seguransa internasional, atu fo lian ba Estadu boot no Estadu kiik sira hanesan malu.
Modernizasaun forsa armada Xina nian mos sai aspetu ida neebe importante tebes husi transformasaun boot nasaun nian. Avansu sira iha organizasaun, treinamentu no dezenvolvimentu teknolojiku hatudu katak kapasidade militar moderna depende liu ba kualidade ema nian, konesimentu, inovasaun no instituisaun forte sira.
Ba Timor Leste, esperiensia ida-nee fo lisaun valiozu ida. Teknolojia tenke serve sempre ba misaun, maibé mos tenke hetan apoiu husi treinamentu efetivu, lideransa diak, manutensaun adekuadu no lojístika efisiente. Bainhira elementu hirak-nee hamutuk, kapasidade militar bele sai efetivu no sustentavel iha tempu naruk.
Entretantu partisipa iha serimonia resepsaun nee mak hanesan Ministru Defeza (MD) Donaciano da Costa Gomes Klamar Fuik, Embaixadora Republika Popular Xina ba Timor Leste, Xefe Estadu Maior Forsa Armadas, Tenente Jeneral Domingos Raul Falur Rate Laek, Vise Xefe Estadu Maior Jeneral Forsa Armadas, Maijor Jeneral Calisto dos Santos Coliatiantigu Xefe Estadu Maior Jeneral Forsa Armadas, Tenente Jeneral Lere Anan, inklui konvidadu sira seluk.
(alb)






