BAUCAU, STLTIMORLESTE.com – Estudante na’in 127 iha Eskola Ensinu Baziku Sentrál (EBC) Primeiru, Segundu no Terseiru Siklu Celestino Peloi Atelari, Postu Administrativu Laga, Munisípiu Baucau, kada loron tenke lori bee husi uma ba eskola hodi utiliza ba nesesidade sanitáriu.
Estudante Nonu Anu, Agarta Leliana Guterres, hateten katak eskola ne’e iha tinan hirak liubá asesu bee moos husi sistema kanalizasaun ne’ebé mai husi bee-matan Cailafi, maibé agora sistema ne’e la fornese ona bee ba eskola.
Tanba falta bee, estudante sira tenke kuru bee husi uma no lori ba eskola atu utiliza iha fatin sanitáriu, enkuantu estudante sira ne’ebé presiza soe fo’er ki’ik no boot tenke ba duut laran.
“Ami mai eskola, soe fo’er ki’ik no boot ba duut deit. Profesór sira mak uza fatin hariis, tanba ami kuru bee. Ami, estudante sira, tenke ba duut laran,” hateten Agarta ba jornalista sira iha EBC Celestino Peloi Atelari, Kinta (24/09/2026).
Nia aprezenta katak kada loron nia ho kolega sira lori bee ho kapasidade besik litru lima husi uma ba eskola, ho sistema rotativu entre estudante sira.
Agarta hateten katak situasaun ne’e halo estudante sira sente triste, tanba objetivu prinsipál bainhira ba eskola mak atu aprende, maibé tenke gasta tempu kuru bee ba nesesidade eskola.
“Ami husu ba Ministériu Edukasaun atu dada bee moos ba ami nia eskola,” Agarta rekomenda
Iha fatin hanesan, Diretór EBC Celestino Peloi Atelari, Jacarias de Sousa Gama, rekoñese katak eskola ne’e enfrenta problema asesu bee moos durante tinan barak ona.
Nia hateten katak, maski eskola iha fasilidade sanitáriu, maibé laiha bee sufisiente atu uza, nune’e estudante sira mak tenke kuru bee kada loron.
“Fatin sanitáriu iha, maibé bee mak laiha. Bee ne’e ba kuru deit. Labarik sira mak kuru, no estudante sira ba duut laran,” informa Jacarias
Nia esplika katak iha bee-matan ne’ebé bele kanaliza bee ba eskola, maibé distánsia husi bee-matan ba eskola dook.
Jacarias katak, parte eskola aprezenta ona problema ne’e ba Servisu Munisípal Edukasaun Baucau, maibé kazu ne’e relata fali ba Autoridade Suku Atelari atu buka solusaun. To’o agora, eskola seidauk simu resposta kona-ba solusaun ba problema bee.
Enkuantu Xefe Suku Atelari, Paul Ximenes, hateten katak iha tinan hirak liubá Autoridade Suku deside uza orsamentu husi Programa Nasionál Dezenvolvimentu Suku (PNDS) halo ona sistema kanalizasaun bee moos ba EBC Celestino Peloi Atelari.
Maibé, tuir Paul, fasilidade kanalizasaun ne’e kuaze hetan estragus tanba asaun ema deskoñesidu.
“Ami Autoridade sente katak komunidade mak lakohi kontrola ita nia bee. Entaun halo kuak iha kanu sira, to’o ohin loron bee la to’o iha eskola ne’e,” argumenta Paul
Nia hateten katak situasaun ne’e halo sistema kanalizasaun bee ba eskola la funsiona ho di’ak.
Paul mos informa katak, ba problema ne’e, Autoridade Suku Atelari seidauk iha planu reabilitasaun imediata ba sistema kanalizasaun bee ba EBC Celestino Peloi Atelari.
Nia esplika katak, Suku Atelari iha aldeia 10, ne’ebé enfrenta problema infraestrutura oioin, nune’e Autoridade Suku presiza fahe prioridade no orsamentu PNDS kada tinan atu responde ba nesesidade komunidade.
Atualmente, EBC Celestino Peloi Atelari iha total estudante 127, kompostu husi estudante feto no mane.
(tom)







