DILI, STLTIMORLESTE.com – Familia husi pasiente diabetes ho kondisaun neebe kroniku ikus mai bele hetan kurativu diak husi mediku espesialista sira iha kuidadu pailativu, agradese tebes ba tulun no tratamentu husi ekipa mediku sira nian.
Laen Kaben husi Pasiente Santina de Jesus Gomes, Caitano Ximenes Gusmão Barreto dehan, nuudar laen kaben ho familia agradese tebes ba ekipa mediku sira iha kuidadu pailativu, liu-liu Doutor Moizes ho nia ekipa neebe halo tratamentu ba nia kaben neebe furak no kapas tebes. Mediku sira nia kolaborasaun no atendimentu neebe furak, ho ida nee mak nia ferik oan bele sai husi kritikus.
“Ami agradese tebes ba Ministeriu Saude liu husi kuidadu pailativu nian, Doutor Moizes ho ekipa sira neebe halo tratamentu ba hau nia kaben neebe furak no kapas tebes. Sira nia kolaborasaun no atendimentu neebe furak. Ho ida nee mak hau nia ferik oan sai husi kritikus ho grasa Maromak nian no doutor sira mos fo nafatin atendimentu neebe mak diak tebes,” dehan nia ba STL iha ambitu serimonia sertifikasaun ba graduadu kursu kuidadu pailativu iha salaun INSPTL, Komoro, Sesta (31/07/2026).
Nia hatete, iha Abril nia laran nia kaben nia raan midar sae makaas, depois akontese mos kanek too iha kalilin nian. Nee mak Doutor Moizes haruka lori mai iha kuidadu pailativu hodi halo tratamentu besik fulan ida nia laran, no kontinua kurativu iha uma fulan ida resin akompanha husi alin infermeiru nain ida, grasa de deus kanek nee diak no raan midar mos kontroladu.
“Hau labele fo obrigada maibe so bele reza halo orasaun ba Maromak hodi tulun nafatin saude Timor Leste nian atu diak liu tan ba nafatin,” dehan nia.
Nia konta hikas, halo tratamentu iha Lahane besik fulan ida, nee iha mudansa oituan ona ba nia kaben nia moras. Depois doutor sira dehan tiu sira bele ba halo tratamentu iha uma deit, hodi delega alin infermeiru voluntariu ida nee ba halo kurativu deit iha uma, too ohin loron grasa Maromak buat hotu lao diak.
Nia dehan, bainhira mai halo tratamentu iha uma, momentu nee ba hasai uluk tiha kanek nee, tanba boot oituan. Depois mai tratamentu iha uma han fulan ida ho balun too agora kanek nee diak no normal hikas fali, mezmu raan midar nee mak tun no sae oituan ka tun sae.
Nia haktuir, tratamentu nee presiza tempu no pasiensia mak buat hotu bele lao diak, laos milagre katak ohin tenke diak kedas, nee lalos. Tenke pasiensia no iha esperansa para fo tempu ba mediku sira hodi hanoin halo kurativu nee ho diak.
Nunee mos Doutor Espesialista Kankru, Moizez Duarte Ataide dehan, durante nee laos nia mesak mak servisu maibe hamutuk ho kolega sira Doutor João ho Doutor Maria espesialista mos hanesan moras kankru, tanba kazu barak liu ho pasiente moras kankru maibe laos tanba kankru mak baixa maibe ho komplikasaun moras oi-oin.
“Hanesan pasiente, ida nee ho kankru iha te oan kiik maibe nia ho diabetes neebe antes la kontrola halo infeksaun too fase raan. Entaun baixa iha hospital nasional neeba, ema hotu hanoin nia kondisaun la diak no grave tebes, depois fase raan. Entaun doutor espesialista sira koalia ho hau hodi ami sujere lori nia ba leten hodi halo kurativu,” dehan nia.
Nia esplika, entaun kuidadu paliativu nia importansia ida neemak tenke trata ema ho dignu. Trata ho dignu mak hanesan kontrola pasiente nia sintomas sinais, kontrola komplikasaun sira, depois oferese mos komunikasaun neebe klean ba nia familia atu komunika ho liafuan neebe pozitivu no liafuan neebe halo kontente deit ba pasiente, maske nia kondisaun nee grave.
“Entaun pasiente nee ami bele rezolve nia kondisaun saude, nia baixa iha Febreiru ba Marsu foin muda ba leten. Realidade hatudu ita bele kontrola diabetes neebe halo too kanek kalilin dodok no dois los nee. Neemak durante ami halo no hanorin alin sira treinado neebe durante pratika iha neeba hodi akompan halo kurativu mao ba psiente nee,” dehan nia.
Nia afirma, neebe kuidadu pailativu nee importante tebes. Aleinde kontrola sinais, garantia mos kualidade moris. Maske pasiente ho moris terminal ka moras ikus ba nia mate iha tempu badak maibe na realidade moras sira komplikasi nee konsege evita hodi lori kualidade moris nee nia bele lao ba mai no koalia ho ema seluk. Signifika la halo pasiente nee toba deit, be liur bot mos troka deit, maibe nia mai ho kondisaun neebe hanesan nain sira hare rasik nee.
Nia haktuir, neebe objetivu kuidadu paliativu nee laos hospital deit maibe lori mos ba komunidade ho apoiu masimu husi governu neemos importante.
(dom)






