DILI, STLTIMORLESTE.com – Feto nia luta sempre hasoru bareira oi-oin iha familia no sosiedade, maibe feto tenke barani forma aan sai forte, independente, hodi atinji mehi neebe iha.
Maria Amaral, nuudar Oficial Finansas iha Organizasaun Movimentu Feto Foin Sae Timor Leste (MOFFE-TL) ba STL, Tersa nee (28/07/2026) hatete, dala barak feto nia luta hasoru bareira iha familia, sosiedade no nasaun, maibe husi dezafiu neebe iha labele hamate feto nia vontade hodi luta ba oin, nafatin esforsu aan hodi hatudu ba mane katak feto mos bele no bele duni.
Hanesan mos nia esperensia neebe nia hasoru iha familia, nuudar inan, no halao mos servisu seluk iha liur, no halao tan estudu hodi hasae nia konhesimentu, maske ho bareira oi-oin maibe ida nee la hamate nia luta hodi atinji mehi neebe nia iha.
“Dala barak sente stres, lakon motivasaun ka konfundu atu halao oinsa. Maibe, dezafiu sira nee hotu hau hasoru ho korajen, tanba hanoin importante atu forma aan sai ema forte, independente no prontu atu enfrenta moris. Ho disiplina, espiritu no motivasaun diak, bele hakat liu husi obstakulu hotu no kontinua lao nafatin ba atinji mehi,” nia konta nia esperensia.
Nia konta katak, husi dezafiu neebe nia hasoru vantajen husi Eskola no servisu fo benefísiu barak ba nia hanesan feto ida. Ho edukasaun no esperiensia servisu, bele dezenvolve nia kapasidade, sai feto neebe independente iha ekonomia, kontribui hadia moris família, no fo kontribuisaun diak ba sosiedade.
“Edukasaun no servisu mos fo oportunidade ba hau nudar feto atu hili no determina hau nia futuru ho liberdade no responsabilidade. Loron-loron, aleinde halao servisu profisional no ba kampus, nafatin haknaar aan hanesan inan no feen iha familia hodi halao servisu iha uma laran hanesan fo haris oan, tein, fase roupa no hamoos uma laran,” katak Maria.
Liga ho esperiensia neebe halao, hakarak husik hela mensajen ba feto maluk sira nafatin hodi kontinua halao estudu maske hasoru dezafiu oin oin, ho nafatin metin halo orasaun.
No ba maluk feto hotu, hakarak hatoo katak ohin loron papel feto iha família, komunidade no dezenvolvimentu nasaun sai importante liu tan. Feto laos deit hanesan inan no matadalan ba família, maibe mos hanesan forsa importante ida neebe kontribui ba mudansa sosial, edukasaun, ekonomia no lideransa.
“Maske iha ita nia moris, feto barak sei hasoru dezafiu, diskriminasaun no difikuldade neebe dala ruma halo ita lakon fiar ba aan rasik, maibe importante tebes atu hatene katak feto ida-idak iha valor, dignidade no kapasidade atu sai forte no halo diferensa iha sosiedade. Hamriik ho kbiit signifika laos deit hare problema sira, maibe mos iha korajen atu kontinua lao maske iha susar no dezafiu. Feto forte laos sira neebe la monu, maibe sira neebe hatene hamriik fali, aprende husi sala no transforma moris ba buat diak liu,” katak nia.
Tanba nee, ba feto hotu-hotu, keta duvida valor no kapasidade. Fiar ba ba aan ho mehi, kontinua aprende no luta ba futuru ida neebe naruk no diak liu. Feto nia lian, korajen no servisu mak bele lori mudansa ba família, komunidade no nasaun tomak.
“Husu ba hau nia feto maluk sira nafatin esforsu aan hodi dezenvolve nafatin ita nia an hodi kompete ho mane sira, no hodi bele partisipa mos iha prosesu Dezenvolvimentu Nasional,” katak nia.
Nunee mos Eis Prezidente Rede Feto Judite Dias Ximenes hatete, tempu uluk maske seidauk iha lei neebe garante feto nia direitu mos, iha tempu neeba feto hatudu ona sira nia brani matenek hamutuk ho mane luta ba rai nee hodi hetan ukun rasik aan, ohin loron uku naan feto nafatin brani hamutuk ho mane hodi dezenvolve rai nee ba oin.
“Los duni kultura sistema patriarkal sei buras, maibe ohin loron inan aman barak komprende ona konaba igualdade jeneru tanba nee haruka oan feto barak mak asesu edukasaun, no mane sira mos komprende tanba nee haruka feto sira involve iha atividade publiku,” katak nia.
Aleinde nee Prezidente Republika Jose Ramos Horta hatete tuir nia haree feto barak maki ha kapasidade liu mane sira.
Tuir Prezidente nia haree, feto neebe involve aan iha politiku liu-liu iha Parlamentu Nasional no Governu mesak feto potensial deit, tanba nee Prezidente enkoraja ema hotu labele halo diskriminasaun ba involvimentu feto iha atividade hotu.
(eme)







