Filipina Hakloke Kúmeu ASEAN Dala-49

FILIPINA, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Filipina, Ferdinand Bongbong Marcos Jr. afirma katak, unidade no kooperasaun rejionál sai xave importante ba ASEAN atu enfrenta dezafiu globál.

Nia hato’o deklarasaun ne’e durante serimónia abertura Kúmeu ASEAN dala-49, iha Filipina, ne’ebé halibur Estadu Membru 11.

Marcos Jr. dehan, maski nasaun sira iha diferensa istória, kultura, dimensaun no kondisaun, maibé hotu-hotu iha igualdade no responsabilidade komún.

“Maski ita diferente, ita mai hanesan membru ho igualdade, lori esperansa povu no responsabilidade atu transforma esperansa ne’e sai objetivu komún,” hatete hatete Prezidente Filipina, Ferdinand Bongbong Marcos Jr liu husi pelanria iha fatin Sentru Konvensaun Internasionál Filipina (PICC), Domingu (15/11/2026).

Nia subliña katak, tensaun jeopolítika, incerteza ekonómika, teknolojia foun, mudansa klimátika no ameasa transnasionál kontinua afeta rejiaun Sudeste Aziátika.

Nia mós temi katak, dezenvolvimentu iha Mediu Oriente durante inísiu tinan 2026 afeta sidadaun ASEAN, inklui transportasaun, fornecimentu enerjia no ai-han.

Tanba situasaun ne’e, ASEAN halo konsultasaun no deside kontinua enkontru, atu prepara resposta koletiva ba dezafiu sira ne’ebé rejiaun enfrenta.

Marcos Jr. esplika katak, ASEAN tenke adapta estratéjia no reorganiza prioridade, maibé kontinua tau servisu ba tempu naruk iha sentru.

Nia afirma katak, Estadu Membru ida-idak la iha rekursu no kapasidade hotu atu responde mesak ba dezafiu rejionál.

“Bainhira kapasidade nasionál sira hetan dezafiu, forsa rejionál mak hametin no kompleta kapasidade hirak-ne’e,”nia informa.

Prezidente Filipina mós refere katak ASEAN 2045 sai hanesan futuru komún, ho prioridade prinsipál tolu: dame no seguransa, korridór prosperidade no empoderamentu povu.

Nia hateten katak, dame no seguransa sai baze ba estabilidade sosiedade, enkuantu prosperidade kontribui ba moris di’ak povu sira.

Durante tinan 2026, ASEAN hametin kooperasaun marítima no resposta hasoru tráfiku ilegál, krime sibernétiku, fraude online no ameasa transnasionál seluk.

Iha área ekonómika, ASEAN kontinua avansa Akordu Kuadru Ekonomia Dijitál, Rede Enerjia ASEAN no ligasaun komérsiu.

Kooperasaun ne’e mós inklui hametin kadeia fornecimentu no aumenta apoiu ba mikro, empreza ki’ik no médiu (MSMEs), inklui indústria kreativa.

Iha área teknolojia, ASEAN buka hametin ambisaun koletiva kona-ba intelijénsia artifisiál, atu sai parte ativu iha dezenvolvimentu teknolojia emerjente.

Nia mós destaca importánsia protesaun sosiál, resposta ba dezastre, reziliénsia dijitál ba juventude no kooperasaun kona-ba ekonomia populasaun idozu.

Marcos Jr. afirma katak, ASEAN reprezenta nasaun oioin ne’ebé fahe responsabilidade no servisu hamutuk atu hametin komunidade rejionál.

Nia mós refere katak, Protokolu Cebu marka pasu importante ida ba ASEAN ho membru 11, iha prosesu dezenvolvimentu futuru komún.

Aleinde ne’e, komemorasaun tinan 50 Tratadu Amizade no Kooperasaun iha Sudeste Aziátiku (TAC) hametin fali prinsípiu respeitu malu, rejeisaun ba ameasa no rezolusaun disputa liuhusi dalan dame.

Nia salienta katak, prinsípiu hirak-ne’e la’ós de’it sai baze ba nasaun Sudeste Aziátika, maibé hetan mós apoiu husi nasaun sira iha li’ur rejiaun.

Iha parte ikus, Marcos Jr. husu ba Estadu Membru no parseiru esternu sira atu foti desizaun ne’ebé bele responde ba dezafiu ohin loron no prepara futuru ba jerasaun tuir mai.

“Futuru la’ós buat ida ne’ebé hein ita iha sorin seluk husi orizonte, maibé fatin ne’ebé ita hamutuk hala’o viajen atu to’o ba,”nia esplika.

Ho deklarasaun ne’e, Prezidente Filipina hakloke ofisialmente Kúmeu ASEAN dala-49 no enkontru sira seluk ne’ebé relasiona ho eventu rejionál ne’e.

(jen)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *