DILI, STLTIMORLESTE.com — Governu liu husi instituisaun relevante sira presiza implementa mekanizmu kontrolu neebe rigorozu ba produtu importadu sira, hodi proteje produtor lokal no asegura kompetitividade nasional, molok Timor-Leste loke odamatan ba komersiu livre ba nasaun membru ASEAN, iha tinan 2028.
Komentariu nee hatoo hodi hatan ba preokupasaun neebe antes nee hatoo husi Deputadu Bankada FRETILIN, Antoninho Bianco, neebe husu governu liu husi instituisaun relevante sira atu kontrola didiak produtu importadu sira wainhira Timor Leste hahu aplika tasa livre ba nasaun membru ASEAN iha tinan 2028.
Observador Ekonomia, Manuel de Oliveira, haktuir katak implementasaun rejime tasa livre iha merkadu rejional lori implikasaun boot ba ekonomia nasional, liu-liu ba sustentabilidade produtor lokol sira neebe seidauk iha kapasidade kompetitiva neebe hanesan ho rai liur.
“Governu liu husi instituisaun kompetente sira tenke iha estratejia neebe konkretu hodi halo fiskalizasaun ba kualidade no kuantidade produtu importadu sira neebe tama, nunee la bele estraga merkadu internu no afeta produtor lokal sira,” esplika Manuel de Oliveira ba STL iha Dili, Segunda nee (03/08/2028).
Nia sublina katak, wainhira Timor Leste loke odamatan ba komersiu livre iha tinan 2028, risku boot mak produtu estranjeiru sira ho presu neebe baratu liu sei domina merkadu tomak, neebe bele halo negosiu kiik no produsaun agríkola iha rai-laran monu.
Tan nee, atu prevene impaktu negativu nee, akademista nee hametin fali apelu husi Deputadu Antoninho Bianco nian hodi husu governu, atu hametin padraun kontrolu kualidade no seguransa alimentar molok loron aplikasaun tasa livre nee too.
Iha sorin seluk, Akademista husi Universidade da Paz (UNPAZ), Romana Soares, apoia mos hanoin nee hodi haktuir katak preparasaun neebe fraku husi estadu sei lori impaktu grave ba ekonomia família kiik sira nian.
Nia dehan katak Governu labele hein deit too tinan 2028 mak foin buka solusaun, maibe tenke hahú apoia reziliénsia negosiante kiik no agrikultor lokal sira husi agora kedas hodi aban-bainhira bele kompete ho livre iha merkadu ASEAN.
Entretantu Deputadu Bankada FRETILIN, Antoninho Bianco, husu governu liu husi instituisaun relevante sira, atu kontrola didiak produtu importadu sira wainhira hahu aplika tasa livre ba nasaun membru ASEAN sira iha tinan 2028. Atu tama ba ASEAN tenki kumpri kriteria sira liu husi akordu oin-oin neebe mak iha.
Nia dehan, sei la aplika tasa maibe governu liu husi ministeriu relevante sira, presiza halo kontrolu rigorozu ba prdutu importadu nee iha kualidade ka lae.
(car)







