BAUKAU, STLTIMORLESTE.com – Idozu António Mira Belo idade liu 80 ho nia oan feto hela iha Aldeia Wai- Tunau, Suku Uma Ana Iku, Postu Administrativu Venilale, Munisipiu Baukau, iha neebe bainhira udan iha tempu kalan sira nain rua (2) toba deit iha udan laran, tanba kondisaun uma aat.
Uma neebe atual sira hela taka ho nuu tahan, iha kuartu 2 sala ida utiliza ba dapur, laiha varanda neebe didin ho au. Au atual neebe didin iha uma refere hahu dodok inklui nuu tahan neebe taka iha uma hodi fo mahon ba sira mos hahu kuak, tanba liu ona tinan 3.
Oan feto Felisberta Pereira Belo aprezenta, kondisaun uma refere sai problema seriu ba sira, maibe laiha kbiit finanseiru atu konstrui uma diak neebe taka ho kalen, tanba nee bainhira udan iha tempu kalan sira nain 2 nonok iha vizinhu nia klaran satan udan bee ho subrinha hodi augueta sira nia toba kalan no sasan sira hanesan bikan, kanuru, kulsaun, ropa no seluk tan neebe iha uma refere taka to lona.
“Ami rua iha deit udan laran, ami laiha osan atu sosa kalen halo uma hodi hela, ami atu haruka ema atu halo, maibe osan laiha atu fo ema halo uma ba ami rua,” Felisberta Pereira Belo hateten ba jornalista sira iha nia rezidensia Aldeia Wai- Tunau, Kinta (30/04/2026).
Nia informa, idozu António Mira Belo asesu ona pesaun sosial husi estadu Timor-Leste, maibe labele utiliza osan refere ba konstrusaun uma foun ida hodi hela, tanba osan refere utiliza ba nesesidade loro-loron hodi augueta sira nia moris.
Nia fundamenta, husi kondisaun uma refere, parte familia sira bolu atu sira nain 2 ba hela ho familia, maibe sira nain 2 rasik la aseita, tanba lakohi halo kolen familia.
“Familia iha maibe ema ida idak tanggung nia familia feen oan selu eskola boot mak ema aumenta tan ita nee labele,” Felisberta espresa.
Felisberta husu Governu atu apoiu material konstrusaun ba uma, nunee sira bele halo konstrusaun uma foun hodi hetan mahon neebe seguru.
Vizinhu Agostinho Freitas fo sasin, sidadaun nain rua refere hela ho uma kondisaun refere tinan naruk ona no hanesan vizinhu durante nee bolu atu hela hamutuk, maibe sidadaun nain rua rasik la aseita, tanba lakohi atu halo kolen ema seluk.
“Ami iha nee familia hanesan Maun nia oan sira bolu mais nia lakohi, hau mos mai bolu mais nia dehan labele, tanba dehan ami nia oan beoan barak,” Vizinhu Agostinho konta.
Vizinhu nee mos hateten, durante nee tenta fo apoiu ahi han, maibe sidadaun nain rua refere la aseita, tanba asesu subsidiu kada trimestral husi estadu Timor-Leste neebe bele sustenta sira nain rua nia nesesidade.
Oan hakiak Domingos Lino Belo espresa sentimentu triste, tanba hanesan oan hakiak durante nee aprosima halo ona aprosimasaun ba Aman no Bin atu konstrui uma natoon ida, maibe Aman hakiak António Mira Belo no Bin Felisberta Pereira Belo lakohi, tanba razaun lakohi halo kolen familia.
“Hau bolu atu hela ho hau mos nia lakoh, nia dehan ami iha oan barak mak sira nain rua hela tan halo said, diak liu hela mesak hanesan nee,” Domingos Lino Belo argumentu.
Xefe Suku Uma Ana Iku, Antoninho da Costa Freitas rekonhese, sidadaun nain rua refere atual hela uma kondisaun aat iha neebe udan iha tempu kalan, obrigadu tenke utiliza subrinha hafoin deskansa iha tempu kalan.
“Ami esforsu submete tiha ona proposta momentu Sosial mai sukat kedas uma fatin ate sira promete Junhu Julhu ida mosu mais ate a data nunka mais realiza,” Antoninho da Costa komenta.
Autoridade Suku nee katak, iha implementasaun programa Uma Naroman ba Povu (UNP) tuir lolos familia refere hetan ona uma dignu, maibe kestaun mata dalan husi Programa Nasional Dezenvimentu Suku (PNDS) limita familia refere, tanba nee labele hetan UNP husi Governu.
Maibe iha tinan 2025 Autoridade Suku submete hikas proposta ba Ministeriu Solidariedade Sosial no Inkluzaun (MSSI) no hetan ona resposta liu husi marka fatin atu konstrui uma foun ba familia refere, maibe too ohin loron seidauk implementa.
Tanba nee husi MSSI atu seriu implementa programa no konstrui uma ba familia refere, tanba atual nee prezisa tebes uma ho kondisaun seguru.
Diretor Sentru Solidariedade Sosial no Inkluzaun Munisipiu Baukau, Albino Nicolao Freitas rekonhese kondisaun uma neebe pertense ba Idozu António Mira Belo ho nia oan feto iha Aldeia Wai- Tunau, Suku Uma Ana Iku, Postu Administrativu Baukau, atual kondisaun aat, tanba nee iha tinan 2025 liu husi ekipa konjunta kompostu Autoridade Munisipiu Baukau no Sentru Solidariedade Sosial no Inkluzaun Baukau too ona terrenu, maibe informasaun ba konstrusaun uma foun seidauk klaru.
“Ita servisu ekipa parese momentu nee hau rona informasaun husi Administrasaun Munisipiu mak ba sukat ita nia benefisiariu ida nee nia fatin, maibe ita la hatene loos husi Munisipiu mak atu konstrui uma ga lae,” katak Albino Nicolao Freitas.
Diretor nee komenta, mezmu konstrusaun uma ba idozu António Mira Belo ho nia oan feto difini seidauk klaru, maibe Sentru Solidariedade Sosial no Inkluzaun Munisipiu Baukau nafatin monitoriza no koordena ho parte nasional nunee bele iha solusaun.
Entretantu Sentru Solidariedade Sosial no Inkluzaun Munisipiu Baukau mos kumpri ona nia misaun ba familia refere liu husi apoiu orsamentu pontual ho montante US$ 150.00 inklui mos sasan nesesidade bazika.
(tom)







