BAUCAU, STLTIMORLESTE.com – Instituto Superior Cristal (ISC) sei koordena ho ekipa Jeneral Taur Matan Ruak hodi produz livru kona-ba istória luta no rezisténsia Timor-Oan, ne’ebé sei integra iha koridor akademiku no sistema edukasaun iha Timor-Leste.
Vise-Reitor Asuntu Akademiku no Estudantil ISC, Jacinto de Oliveira Junior, hateten katak prosesu produsaun livru refere sei iha faze planu husi Prezidente Ezekutivu ISC, maibé molok tama ba faze produsaun, ISC sei hamutuk ho sentru peskiza no kolabora ho ekipa Jeneral Taur Matan Ruak hodi haree fila-fali istória rezisténsia sira, inklui fonte no dokumentasaun relevante seluk, ne’ebé bele kontribui ba edukasaun no formasaun jerasaun foun.
“Ida ne’e ami sei koko integra ba koridor akademiku liuhusi manual ida ne’ebé ami sei tau, para junta hamutuk no ita sei haree fila-fali ba futuru,” hateten Jacinto de Oliveira Junior ba jornalista sira iha Sentru Konvensaun Vila Antiga Baucau, Sesta (18/09/2026).
Nia esplika katak produsaun livru refere la’ós atu sai hanesan biografia de’it, maibé atu transforma esperiénsia no istória rezisténsia sai materiál edukativu ne’ebé bele kontribui ba mudansa pensamentu no hasa’e espíritu pertense entre joven sira.
Nune’e jovem sira sente la mesak no rezultadu ne’ebé sira simu la’ós de de’it prezente de’it, maibé mai husi esforsu boot ne’ebé luta-na’in sira halo.
Jacinto mós hateten katak ISC sei koko integra kontéudu kona-ba istória rezisténsia liuhusi manual akademiku ida, ne’ebé bele uza nu’udar referénsia ba estudante no komunidade akademika.
“Portanto ida ne’e foin tama diskusaun, ami sei kria ami nia pronograma rasik no tempu tuir mai ami sei esklarese ba públiku liga ba planu ne’ebé mak ami atu halo ne’e,” katak Jacinto
Enkuantu, Jeneral Taur Matan Ruak enkoraja akademista, profesór no estudante sira atu uza matenek no edukasaun nu’udar instrumentu prinsipál hodi fó solusaun ba problema povu no kontribui ba dezenvolvimentu Nasaun.
“Hau fó hanoin ba profesór no estudante sira, iha tempu funu povu mak bee fó moris ba ikan sira iha foho hodi luta ba ita nia ukun-rasik-an. Maibé ohin loron muda tiha ona, ita nia kilat la’ós ona besi, maibé ita nia kilat mak matenek. Imi nia funu fatin mak sala aula hodi fó solusaun ba problema sira,” hateten Taur Matan Ruak.
Nia afirma katak edukasaun no universidade la’ós de’it fatin atu akumula koñesimentu, maibé tenke produz matenek ne’ebé bele aplika diretamente ba nesesidade no realidade povu nian.
“Eskola no universidade laiha signifikadu, se nia matenek la tun hodi fó haksolok no rezolve povu nia susar,” nia dehan.
Tuir Taur, teoria no pratika tenke lao hamutuk, tanba koñesimentu akademiku presiza adapta ho realidade ne’ebé povu enfrenta iha moris loroloron.
Nia mós subliña nesesidade atu dezenvolve teoria foun bazeia ba realidade Timor-Leste, hodi estudante no akademista sira la’ós de’it komprende teoria, maibé bele uza koñesimentu ne’e atu responde ba problema konkretu iha sosiedade.
“Teoria ho pratika tenke kombina malu no rekere hetan teoria foun bazeia tuir ita nia realidade,” hateten Taur.
Aleinde ne’e, Taur hateten ema ne’ebé iha koñesimentu tenke adapta-an ho realidade no iha korajen atu foti desizaun bainhira hasoru dezafiu.
Nia konsidera katak kapasidade atu foti desizaun no enfrenta risku sai parte importante husi prosesu atu atinje objetivu, liuliu ba akademista no jerasaun foun ne’ebé sei sai parte husi futuru Nasaun.
(tom)







