Jerasaun Boruloi Tibiriki Rekonstrui Uma Lisan

Foto: STL/Tomas Reis

BAUCAU, STLTIMORLESTE.com – Jerasaun Uma Lisan Boruloi Tibiriki, Suku Gariuai, Postu Administrativu Baucau Vila, Munisípiu Baucau, rekonstrui uma lisan nu’udar esforsu atu preserva identidade, kultura no patrimóniu lisan husi bei’ala sira ba jerasaun tuir mai.

Lia-na’in Uma Lisan Boruloi Tibiriki, Francisco Ximenes esplika katak, uma lisan refere konstrui ona iha tinan 1996, maibé tanba kondisaun uma ne’ebé aat, iha tinan 2026 jerasaun foun sira deside rekonstrui fila fali.

“Kona-ba rekonstrusaun ida ne’e, ami nu’udar jerasaun labele husik deit, maibé buka dalan oinsá mak tenke hadia fila fali ami nia uma lisan ida ne’e,” hateten Francisco ba STL iha Gariuai, Domingu (20/09/2026).

Nia konsidera rekonstrusaun Uma Lisan ne’e nu’udar momentu importante atu garante katak patrimóniu kulturál no identidade Lisan Boruloi Tibiriki bele kontinua moris no transmite ba jerasaun sira tuir mai.

Prosesu rekonstrusaun ne’e envolve diretamente jerasaun foun sira, ho akompañamentu husi inan-aman, lia-na’in no fetosan-umane. Envolvimentu parte sira ne’e iha objetivu atu hametin liután ligasaun entre membru lisan, liuliu iha esforsu preservasaun Uma Lisan nu’udar fatin ho valor istóriku, kulturál no sosial.

“Seremónia ida ne’e nia valor kulturál mak atu hametin liután relasaun família entre fetosan-umane no ami maun-alin rasik,” hateten Francisco.

Nia katak Uma Lisan mós iha papel importante iha atividade tradisionál, inklui enkontru família no membru lisan, seremónia adat, no prosesu tomada desizaun tuir kultura no tradisaun lokál.

Inisiativa rekonstrusaun ne’e hatudu katak jerasaun foun la’ós de’it simu patrimóniu kulturál husi bei’ala sira, maibé mós iha responsabilidade atu kuidadu, preserva no dezenvolve patrimóniu refere, atu bele kontinua to’o ba jerasaun sira iha futuru.

“Uma Lisan ne’e eziste kedas husi bei’ala sira to’o mai ami. Entaun, labele para iha ami de’it. Ami, nu’udar lia-na’in sira, tenke asegura katak jerasaun tuir mai bele kontinua nafatin,” Francisco komenta.

Iha fatin hanesan, jerasaun Uma Lisan Boruloi Tibiriki, Olívio Freitas “Boulesa”, hateten katak Uma Lisan la’ós de’it edifísiu tradisionál, maibé sai nu’udar identidade ba família, lisan no komunidade.

“Uma Lisan ne’e ita nia identidade. Seremónia ida ne’e sai hanesan sinal atu ita koñese malu, hatene malu, katak ita hotu jerasaun husi Uma Lisan ida ne’e. Tanba se ita sai jerasaun ida maibé la hasoru no la koñese malu, bele lori ba ita lakon relasaun no komprensaun entre malu,” hateten Olívio.

Rekonstrusaun Uma Lisan Boruloi Tibiriki ne’e, nune’e, la’ós de’it kona-ba hadia estrutura uma ne’ebé aat, maibé mós sai esforsu husi jerasaun foun atu hametin identidade, relasaun família, solidariedade no kontinuidade kultura lisan iha komunidade Gariuai.

(tom)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *