DILI, STLTIMORLESTE.com – Relasiona ho denunsia anonimu neebe tama iha Konselhu Superior Majistradu Judisial (KSMJ), mak KSMJ aplika media disiplinar ba Juiz nain tolu (3) no nomeia ona inspetor ida hodi halo averiguasaun ba Juiz nain 3.
Tuir Vogal KSMJ, Alexandre Corte Real katak, KSMJ nia knaar nee mai husi artigu 128 Konstituisaun RDTL katak, KSMJ nee responsavel konaba rekrutamentu ba juiz, kapasitasaun juiz, transferensia juiz no nomeasaun ba Juiz, inklui prosesu disiplinar liu husi KSMJ, tanba hanesan abut juridiku konstitusional.
Nia hatutan, Timor nee iha Juiz permanente 42 ka 43 no Juiz sira nee fahe ba parte tolu, Juiz tersera klase, Juiz Segunda klasse no Juiz primera klasse. No sira neebe kona disiplina nee ba iha sira primera klasse nee.
“KSMJ tuir konstituisaun aplika medida disiplinar ba sira, maibe KSMJ laos hola kedan medida hodi fo sansaun diretamente ba Juiz sira labele, tuir regra nomeia instruktor hodi haree konaba denunsia anonimo neebe iha loos ka lae, agora entrega ona ba iha Juiz Inspetor mak sei halo averiguasaun atu apura kazu nee los ka lae,” dehan Alexandre ba STL iha Kaikoli, Kuarta (22/07/2026).
Nia hatutan, iha suspensaun tama ona iha averiguasaun nia laran, Juiz nee labele kaer lai prosesu, hodi hein lai prosesu investigasaun neebe halao husi inspetor remata tuir prazu loron 60. Depois inspetor entrega ona relatoriu averiguasaun ba iha KSMJ, no KSMJ deside ona konaba grau gravidade mak foin haree los, hodi kontinua fali kaer prosesu.
Nka esplika, se hetan suspensaun preventiva bele hatudu katak grau gravidade nee boot, tanba nee hetan suspensaun preventiva koa mos ho vensimentu. Sira neebe hetan suspensaun deit, tanba grau gravidade la dun boot.
Afirma, oras nee daudaun inspetor halao nia servisu averiguasaun tuir prazu neebe iha.
Iha fatin ketak, Prezidente Asosiasaun Majistradu Judisiariu, Antoninho Gonsalves dehan, KSMJ nee kompostu husi reprezentante Juiz nian, iha reprezentante Governu nian, iha reprezentante Parlamentu nian, no reprezentante Prezidente nian, tanba nee se simu denunsia anonimu primeiru tenke konvoka plenariu urjente ida hodi haree konaba denunsia nee.
“Desizaun neebe sira hola husi KSMJ tenke remeta ba iha Inspetor ka sira bele deside nomeia Inspetor ka Jurista ida hodi halo averiguasaun, hodi KSMJ deside, tanba nee kazu espesial, husi Konseleru sira iha Tribunal Rekursu (TR) no tuir kareira Juiz iha TR nee kareira boot ona,” dehan Antoninho.
Sublina, entrega ba iha inspetor neebe KSMJ nomeia ona tuir artigu 150 husi Estatutu KSMJ prazu loron 60 hodi halo averiguasaun. Husi averiguasaun nee hodi rona testamunha halo esforsu atu hatene ema neebe hatoo denunsia nee se, se mak simu denunsia nee tau iha neebe, rona mos Juiz sira neebe sai alvu. Sira mos bele rekere ba audensia publika neebe Prezidente Tribunal Rekursu mak prezide, Juiz neebe sai alvu mos iha direitu atu hili sira nia Advogadu, no audensia nee atu rona sira ida idak labele rona hamutuk, atu sira bele defende sira nia aan liu husi sira nia Advogadu, no sira rasik bele koalia iha plenariu nee, iha mos Juiz Inspetor neebe kaer prosesu nee nia oin.
Afirma, depois rona hotu tiha, inspetor nee sei konklui averiguasaun nee durante loron 60 nia laran tenke konklui ona relatoriu nia averiguasaun. No loron 10 nia laran inspetor tenke entrega ona relatoriu final ba iha KSMJ, no inspetor la ba ona iha KSMJ. Maibe iha relatoriu nee iha proposta tolu neebe inspetor hato’o, bele ba arkivamentu, bele lori prosesu hasoru Juiz neebe sai alvu, ida fali nia bele propoin fo Advertensia katak bolu atensaun.
Nia dehan, bainhira relatoriu nee haruka ona ba iha KSMJ, Juiz neebe sai alvu no Inspetor neebe halo averiguasaun la ba ona. No KSMJ mak sei fahe relatoriu nee ba sira hodi lee, bazeia ba lei sira neebe iha Funsaun Publiku, Estatutu no Lei Organizasaun Judisial sira.
Ezemplu, no ikus mai sira bele too konkluzaun dehan katak, la arkivamentu, too iha konkluzaun ida la advertensia, se sira fo kedan desizaun tenke loke prosesu ba Juiz sira nee. Tanba nee iha artigu 153 husi Estatutu KSMJ fo prazu fulan neen atu rona parte hotu, depois mak foin halo relatoriu final dehan suspende Juiz sira, maibe iha plenariu ona, no desizaun nee notifika ba sira pessoal liu husi ofisial justisa sira, no publika iha Jornal da Republika.
Tuir fontes konfirmadu ida katak, Juiz nain tolu KSMJ deside hodi aplika prosesu disiplinar ba sira. Iha prosesu disiplinar nee, iha Juiz ida mak hetan suspensaun Preventiva, la signifika nia sala maibe suspende provizoriu hodi hein prosesu averiguasaun. Iha Juiz nain rua, prosesu averiguasaun lao normal.
Tuir fontes nee, oras nee daudaun inspetor halo hela averiguasaun rona Juiz nain tolu, durante prazu loron 60 nia laran. Depoi remata mak inspetor sei lori ba iha KSMJ hodi deside medida saida mak aplika ba Juiz nain tolu nee.
(ter)
