KBRI Dili-COIN TL no Fantiber Balance Realiza Forum Emprezarial

SEMINARIU-KBRI Dili realiza Forum Emprezarial ho tema “ Dezafiu no Oportunidade no Krisimentu Empreza Privadu Timor Leste iha Era Integrasaun ASEAN” ho orador nain lima mak fo sira nia hanoin hanesan, Vise Ministru Komersiu no Industria, Augusto Junior Trindade, Governador Banku Central Timor Leste, Helder Lopes, Prezidente Assosiasaun Emprezarial Indonezia iha Timor Leste, Marley Yahya, CEO & Founder, HLL POT Corporation, Lda, Adrianus Soedijoppranoto, no Eis Ministru Negosiu Estranjeiru no Kooperasaun, Prof. Dr. Aurelio Guterres. Seminariu neebe halao iha Centru Kultura Indonezia ka Pusat Budaya Indonezia (PBI) Kaikoli, Dili, Tersa (9/6/2026), loke direita husi Funsaun Konseleiru Asuntu Ekonomia iha KBRI Dili, Banga Malewa. (Foto: STL/Mikael Mali Mau)

DILI, STLTIMORLESTE.com – Embaixada Indonezia (KBRI) Dili serbisu hamutuk ho Cámara Comérsiu Indonézia iha Timor-Leste (COIN-TL) no Fantiber Balance (FB) Timor Leste, realiza Forum Emprezarial ho tema “Dezafiu no Oportunidade ba Kreximentu Empreza Privadu Timor-Leste iha Era Integrasaun ASEAN”.

Forum Emprezarial neebe realiza iha Centru Kultura Indonezia ka Pusat Budaya Indonesia (PBI) Kaikoli, Dili, Tersa (9/6/2026), ofisialmente loke husi Reprezentante KBRI Dili, Banga Malewa.

Iha forum emprezarial nee, orador nain lima (5) mak hato’o sira nia hanoin kona ba dezafiu no oportunidade ba kreximentu empreza privadu TL iha era integrasaun ASEAN nian mak hanesan, Vise Ministru Komersiu no Industria (MKI), Augusto Junior Trindade, Governador Banku Central Timor Leste, Helder Lopes, Prezidente COIN-TL, Marley Yahya, CEO & Founder, HLL POT Corporation, Lda, Adrianus Soedijoppranoto, no Eis Ministru Negosiu Estranjeiru no Kooperasaun (MNEK) no eis Reitor UNTL, Prof. Dr. Aurélio Sérgio Cristóvão Guterres.

Liuhusi diskursu, Banga Malewa hatete relatóriu ekonómiku oioin, inklui relatóriu anuál Banku Central Timor Leste (BCTL) nian, demonstra katak setór privadu tenke sai motór primáriu ba kreximentu ekonómiku TL nian.

Nia dehan, fórum negósiu nee hanesan akompaniamentu ida ba rekomendasaun oioin neebé subliña importánsia hodi hametin setór privadu hanesan motór ba dezenvolvimentu ekonómiku.

Nia mos dehan, TL hakarak avansa maka setór privadu tenke sai hanesan setór líder ida no Governu ho autór emprezariál sira tenke serbisu hamutuk hodi kapitaliza oportunidade sira neebé iha.

“Fórum nee reflete mós kompromisu Indonézia nian atu kontinua apoia dezenvolvimentu ekonómiku TL nian liuhusi kooperasaun Governu ho Governu, nomós parseria emprezariál,” dehan Banga.

Nia hatutan tan katak Indonézia hanesan nasaun ida neebé apoia konsistentemente TL nia prosesu adezaun ba ASEAN no agora iha kompromisu atu ajuda nasaun nee hametin ninia fundasaun ekonómika sira hafoin sai ofisialmente membru plenu ba organizasaun rejionál nee iha fulan-Outubru 2025.
“ Karik Governu ho setór privadu serbisu hamutuk, TL iha oportunidade signifikativa ida hodi buras no kompete iha nível rejionál”, nia hateten.

Tanba nee, husu ba emprezáriu nasionál sira aproveita oportunidade signifikativa neebé oferese husi TL nia adezaun ba ASEAN no simultaneamente haforsa kompetitividade setór privadu iha merkadu rejionál no globál.

Entretantu, Prezidente COIN-TL, Marley Yahya hateten atividade nee halao hanesan fórum diálogu ida entre Governu, komunidade emprezariál, no parte interesada sira hodi diskute pasu estratéjiku sira hodi hasoru era integrasaun ekonómika ASEAN.

Nia dehan, setór privadu iha papél krusiál hodi dudu kreximentu ekonómiku TL nian no presiza hetan apoiu liuhusi komunikasaun, kolaborasaun, no asesu nakloke ba informasaun.

Alein de nee, partisipasaun husi parte interesada sira hotu hanesan krusiál hodi garante dezenvolvimentu ekonómiku inkluzivu no sustentavel.

“Ita hanoin setór emprezariál tenke halo parte iha transformasaun ekonómika nasional,” katak nia.

Iha biban nee, Vise-Ministru Komérsiu no Indústria (MKI), Augusto Júnior Trindade, esplika katak adezaun TL nuudar membru ASEAN ba da-11 loke asesu ba merkadu rejionál ida neebé engloba maizumenus ema millaun 680 ho valór ekonómiku besik billaun US$ 4.

“Maski TL nuudar nasaun kiik ida ho populasaun hamutuk millaun 1,4-resin, maibé nia pozisaun estratéjiku entre ASEAN, Austrália, no rejiaun Indo-Pasífiku fó vantajen neebé distintu. TL laós mai iha ASEAN hodi kompete, maibé hodi aprende no aproveita oportunidade sira neebé iha. Ita-nia pozisaun jeográfika fó vantajen signifikativa hanesan ligasaun entre ASEAN no rejiaun Indo-Pasífiku”, katak Augusto Junior.

Nia mos dehan, integrasaun ASEAN loke oportunidade foun ba setór kafé, peska, turizmu, akikultura, indústria kriativu, no ekonomia dijitál. Aleinde nee, TL iha poténsia atu atrai investimentu estranjeiru diretu barak liután, tanba estabilidade polítika no seguransa neebé hadia beibeik iha tinan hirak ikus nee.

Maibe, katak Augusto, setór privadu nasionál hasoru nafatin dezafiu oioin haneasan kapasidade negósiu neebé limitadu, kustu lojístiku neebé aas, infraestrutura neebé la adekuada, no kompetisaun ne’ebé maka’as ba beibeik hafoin integrasaun ASEAN.

Tuir Augusto, kompetisaun agora akontese laós deit iha nivel lokál, maibé mós iha nivel rejionál no internasionál. Tanba nee, aumenta kapasidade husi autór emprezariál sira no hadia klima emprezariál hanesan krusiál”, nia hateten.

“Atu hatán ba dezafiu sira-nee, Ministériu Komérsiu no Indústria kontinua implementa reforma sira iha setór komérsiu no investimentu, inklui simplifika prosedimentu alfándega nian, dijitalizasaun serbisu komérsiu nian, armoniza regulamentu sira ho padraun ASEAN no OMK nian, no hametin empreza mikro, pekena, no médiu sira,” dehan Augusto.(mik)
SB: Reprezentante KBRI Dili, Banga Malewa
SB: Prezidente COIN-TL, Marley Yahya
SB: Vise Ministru Komersiu no Industri, Augusto Junior Trindade.

(mik)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *