DILI, STLTIMORLESTE.com – Komunidade no sosiedade sira preokupa tebes ho desizaun Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, neebe tun fíziku no marka prezensa direita iha operasaun Polísia Sientífika Investigasaun Kriminal (PSIK) iha area City 8, Suku Manleuana, Díli. Preokupasaun nee mosu tanba parte sosiedade kestiona lalaok Xefe Governu nian iha terrenu, maske operasaun buska no aprensaun nee konsege desmantela rede scam call center, no detein sidadaun Xineza naan 24 neebe suspeitu involve iha frauda online transnasional.
Tuir Observador Politika, João Gomes katak, lalaok nee presiza kuidadu hodi labele kria fali interpretasaun polítika, neebe afeta ba independensia instituisaun seguransa nian.
Nia dehan, iha estadu direitu demokratiku, presiza tebes atu tuir nafatin lina separasaun poder neebe klaru entre poder esekutivu (governu) no poder judisial ka autoridade Polísia investigasaun nian. Sira preokupa katak, kuandu lideransa polítiku boot ida marka prezensa fíziku iha fatin operasaun neebe lao hela, nee bele fo impaktu ba otonomia operasional Polísia nian.
“Ita komprende katak kazu rede scam transnasional nee ameasa boot ba seguransa nasional, maibe Primeiru Ministru nia knaar mak foti desizaun polítika no fo fasilidade, laos fali tun ba terrenu hamutuk ho polísia operasionol sira. Ba oin, labele kria fali kultura ida neebe instituisaun sira tenke hein figura ida mak asaun bele lao,” dehan João ba STL, Segunda nee (20/06/2026).
João afirma, parte seluk neebe hamosu preokupasaun mak kona-ba seguransa rasik ba Xefe Governu nian no mos kualidade submete evidensia kriminal nian. Fatin operasaun krime siber no frauda online sira nee area neebe sensivel tebes, liliu ba dadus no sasan sira neebe Polísia atu foti nuudar prova ba Tribunal. Presensa autoridade polítika iha fatin buska no apreensaun laran, bele kria fali arrisku ba legalidade husi prosesu investigasaun nian kuandu defeza husi suspeitu sira kestiona fali iha tribunal.
Tanba operasaun neebe akontese iha City 8 nee bazeia duni ba mandadu legal, hodi desmantela rede frauda online neebe deskonfia halao atividade ilegal ho natureza transnasional. Iha buska nee, PCIC konsege apreende sasan lubun ida, no detein ona sidadaun estranjeiru nain 24 hodi submete ba prosesu investigasaun klean.
Iha parte seluk, Akademista husi Universidade Nasional Timor Lorosa’e (UNTL), Carlito Soares da Silva, mos fo nia hanoin katak asaun PM Xanana nian neee hatudu duni kometimentu makaas, maibe nia husu atu labele kria fali lalaok neebe aeta ba dezenvolvimentu instituisaun sira nia independensia.
Tuir nia, atu hametin konfiansa publiku ba estadu direitu, importante liu mak fo poder no responsabilidade tomak ba polisia ho tribunal sira, hodi ezekuta sira nia knaar tuir lei laho intervensaun fíziku husi membru ezekutivu nian.
Entretantu iha loron hirak liuba Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, tun direta iha terenu hodi observa operasaun husi Polisia Sientifiku Investigasaun Kriminal (PCIC), ba atividades scam call center iha area City 8 iha Suku Manleuana, Munisipiu Dili.
Iha City 8 Manleuana, PM Xanana halo observa diretamente ba atividades operasaun neebe halao husi PCIC, iha prosesu buska no aprensaun ba sidadaun xineza nain 24 neebe deskonfia involve iha atividade scam call center nee.
PCIC halao operasaun nee hanesan parte ida husi esforsu autoridade sira iha Timor Leste (TL), atu kombate krime transnasional no atividade ilegal sira neebe bele ameasa seguransa no estabilidade nasaun ida nee.
(car)







