DILI, STLTIMORLESTE.com – Dosente Fakuldade Siénsia Sosial Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL) husu Governu, liu liu Ministériu Edukasaun (ME) atu fó atensaun boot liu tán ba hadi’a kualidade ensinu iha Timor-Leste.
Dosente FSS UNTL, Camilo Ximenes Almeida ba STL iha Kampus UNTL, Segunda (21/09/2026) hateten katak, dezenvolvimentu edukasaun iha Timor-Leste, husi governu dahuluk to’o Governu IX, aumenta ona iha aspétu kuantidade, hahú husi ensinu Primáriu to’o universidade.
Maibé, tuir nia, aumentu iha númeru eskola no estudante tenke akompaña ho hadi’a kualidade ensinu, tanba iha nasaun seluk estudante sira hahú aprende kona-ba teknolojia no koñesimentu oin-oin desde pré-primária.
Nia hateten katak, ensinu básiku iha Timor-Leste sei uza métodu tradisionál, maski mundu agora tama ona iha era globalizasaun no dezenvolvimentu teknolojia.
“Too agora, ensinu básiku bele dehan tradisionalmente nafatin hanesan uluk,” dehan Camilo.
Tuir nia, situasaun ne’e mós liga ho formasaun profesór no preparasaun eskola ne’ebé seidauk adekuadu, liuliu iha sistema no polítika edukasaun ne’ebé presiza haree fila-fali.
Camilo hateten katak, estudante sira ne’ebé remata ensinu sekundáriu no tama universidade dala barak hasoru difikuldade tanba laiha baze koñesimentu ne’ebé forte.
Nia fó ezemplu iha área siénsia, ne’ebé estudante balun bele domina matéria balun, maibé iha matéria hanesan biolojia no siénsia seluk, koñesimentu sira seidauk kle’an.
Nia mós kompartilha esperiénsia durante tinan tolu iha Portugal, no hateten katak estudante Timor oan sira ne’ebé halo lisensiatura iha ne’ebá hasoru difikuldade tanba sira nia kompriensaun kona-ba siénsia seidauk forte.
Tuir Camilo, situasaun ne’e hatudu katak baze edukasaun iha ensinu sekundáriu presiza hadi’a, atu estudante sira bele prepara an diak liután bainhira kontinua estudu iha ensinu superior.
Nia mós kritika polítika ne’ebé fahe eskola Portugés ho eskola regular, no konsidera katak abordagem ne’e presiza haree fila-fali.
Tuir nia, la’ós de’it harii eskola ho infraestrutura diak mak importante, maibé presiza mós garante kualidade profesór no oportunidade aprendizajen ne’ebé hanesan ba estudante iha territóriu tomak.
Camilo husu ME atu haree fila-fali polítika edukasaun, inklui distribuisaun rekursu umanu no formasaun profesór, atu estudante sira iha munisípiu hotu hetan baze koñesimentu ne’ebé adekuadu antes tama universidade.
(joa)







