MSSI Servisu Hamutuk ho MS Kontinua Advokasia ba Moras Lepra

Ministra SolidariedadeSosial no Inkluzaun, Verónica das Dores. (Foto: STL/Jeniche da Costa)

DILI, STLTIMORLESTE.com – Tuir dadus husi Ministeru Saude (MS) katak, moras lepra kontinua rejistu aas, tanba nee Ministériu Solidariedade Sosial no Inkluzaun (MSSI) servisu hamutuk ho MS atu kontinua advokasia ba moras lepra.

Ministra Solidariedade Sosial no Inkluzaun, Verónica das Dores hatete, los duni moras lepra kontínua aas iha Timor Leste, tanba nee MSSI sei servisu hamutuk ho MS nafatin halo kampanha advokasia, tanba moras ida nee importante atu fo komprensaun ba komunidade katak, moras lepra bele prevene no kura bainhira detekta no trata ho sedu.

“Tanba nee, MSSI servisu hamutuk ho MS, misaun Lepra Timor Leste no parseiru sira seluk hodi halo edukasaun iha komunidade, eskola no area sira neebe iha risku aas ba moras refere,” hatete Ministra Solidariedade Sosial no Inkluzaun, Verônica das Dores ba jornalista sira iha Palasiu Governu, Dili, hafoin remata reuniaun KM, Kuarta (22/07/2026).

Nia esplika, tanba nee governu iha komitmentu atu asegura pasiente moras lepra sira simu tratamentu no apoiu sosial neebe diak, no mos labele hetan diskriminasaun iha família ka komunidade sira neebe mak hela besik sira.

“Hau hanoin haree konaba moras lepra nee dezde uluk kedas, hanesan instituisaun misaun Lepra, ita servisu hamutuk para redúz moras ida nee. Tanba moras lepra nee igreja mos halo advokasia, parte MSSI, advokasia ba komunidade sira atu hakbesik aan ba klínika no hospitál sira, bainhira simu ai-moruk tenke hemu labele soe, tanba nee MSSI nafatin halo advokasia ba komunidade sira,” nia informa.

Nia deklara, Ministériu Solidaridade Sosial no Inkluzaun mos kontinua fo apoiu ai-haan nutritivu no asisténsia sosial ba pasiente sira iha munisípiu balun, liu-liu iha area sira neebe numeru kazu moras lepra sei aas. Programa nee hakarak ajuda pasiente sira bele kontinua tratamentu too remata no hadia sira nia kondisaun moris.

“MSSI apela ba komunidade tomak atu simu no apoia ema neebe afetadu husi moras lepra, tanba moras nee laos razaun ida atu halo estigma ka diskriminasaun,” katak nia.

Antes nee Diretor Nasionál prevensaun no kontrola Moras iha Ministériu Saúde, Constantino Lopes esplika, konaba moras lepra daudaun nee Ministeriu Saude kontinua rejistu Munisípiu Baucau, Dili no Rejiaun Administrativu Espesiál Oecusse Ambeno kontínua aas no munisípiu seluk ladun maibe Ministeriu Saude kontinua halo screening hodi bele detekta sedu ba moras ida nee.

“Maibe iha munisipiu balu kazu lepra nee sei aas, ezemplu hanesan iha Oecusse 25 kazu, Dili iha 22 kazu, Baukau iha kazu 11, munisipiu sira seluk kazu iha mais ida rua tolu, tanba nee mak agora daudaun ami presiza halo screening atu bele halo detensaun sedu,” nia informa.

Nia dehan, tanba agora daudaun moras lepra ninian iha nasionál nian prevalenjia husi 0,58 pur 10 mill populasaun.

“Ita haree ba kriteria eleminasaun husi OMS moras Lepra tama ona iha eliminasaun iha Nasionál, maibe ita haree ba nia prevalenjia nee tun, maibe ita seidauk bele dehan hotu ona, ita sei presiza buka tan kazu balu iha komunidade, tanba ita seidauk hatene katak kazu balun sei iha komunidade karik,” nia koalia.

Nia esplika, tanba nee mak ohin Governu ho parseiru hanesan Organizasaun Saúde Mudiál lansamentu ona integrasaun programa Screening Tuberkuloze ho Lepra.

“Depois ita bele buka kazu barak liu tan iha komunidade, karik bainhira ekipa saude halo hotu tiha la deteta kazu ou bele deteta kazu uitoan deit, entaun ida nee ita bele tama ona katégoria eleminasaun, tanba nee nak screening integradu nee ba iha munisipiu neen, atu screening para bele deteta kazu barak liu tan, kuandu screening integradu lao hotu la deteta kazu, signifika kazu ba moras lepra iha komunidade menus ona,” nia hatutan.

Nia deklara, ho ida nee mak ekipa husi Ministeriu Saude halo koordenasaun no servisu hamutuk parseiru sira hodi haree ba misaun lepra, depois mós ho Asosiasaun ema afetadu ba lepra iha Timor Leste.

“Iha Munisipiu Dili sira husi parte Hamnasa neebe mak agora daudaun iha nee servisu hamutuk ho Ministériu Saúde hodi halo programa screening ba moras lepra, tanba ne’e ba oin programa screening nee lao hamutuk, nunee bele iha efetividade utilizasaun rekursu sira nee. Moras lepra nee intervensaun ba tratamentu kazu lepra neebe iha, ho ai-moruk neebe iha hodi utiliza ai-moruk nee ba tratamentu kazu sira neebe deteta ona,” katak nia.

Nia afirma, husi kazu sira nee barak liu tratamentu too fulan 6 too 9, bainhira sira halo tratamentu, agora iha ona ropmap ba jero lepra nee iha ona.

“Too 2030 ita tenke relata kazu jero lepra iha Timor Leste, agora daudaun intervensaun ne’ebé mak ita halo mak área neebe identifika lepra, karik ita hetan kazu fo tratamentu, depois membru familia no komunidade neebe besik, atu nunee bele halo tratamentu hodi haree katak bakteria iha laran karik, bele halakon tiha para labele dezenvolve moras lepra iha futuru mai, tanba moras lepra nee nia periodu inkubasaun ne’e balu too fulan tolu ba too tinan 10, mak foin dezenvolve,” nia argumenta.

Tanba bakteria lepra kuandu dezenvolve nee sei kleur lori tempu tinan 5 too tinan 10 ho ida nee mak presiza prevene antes para nunee la bele dezenvolve iha futuru.

“Ami sei posivel tinan 2030 reduz moras lepra, tanba Ministériu Saude iha enkontru konselhu diresaun nee, haree katak sey moras lepra nee ita prioridade oinsa bele redúz ka halakon ida nee, nee mak Ministériu Saude foin daudaun halo diskusaun ba orsamentu jeral 2027, iha mos planu prioridade ba programa lepra, neebe parte tekniku Ministeriu Saude sente posivel, kuandu parseriu sira hotu servisu hamutuk bele posivel. Tanba iha nasional nee kazu hela 77, husi populasaun milhaun 1.3, agora kazu hela 77, tanba sira seluk ne’e oituan deit, kuandu servisu makaas liu sei bele elimina moras lepra no iha tinan 2030 ita bele relata kazu lepra nee jero iha Timor Leste,” nia afirma.

(jen)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *