DILI, STLTIMORLESTE.com —Maski Governu gasta osan barak, kbiit produtivu menus halo produsaun lokál no kriasaun empregu seidauk atinje rezultadu ne’ebé povu hein.
Gastu públiku ne’ebé boot tenke lori benefísiu konkretu ba povu, inklui oportunidade servisu, apoiu ba empreza lokál no aumentu produsaun rai-laran.
Maibé, bainhira investimentu foka liu ba konstrusaun fízika, rezultadu ekonomia bele la to’o ba objetivu dezenvolvimentu ne’ebé sustentável.
Situasaun ne’e hamosu preokupasaun kona-ba efisiénsia uza osan estadu, liuliu tanba Timor-Leste sei depende maka’as ba rendimentu husi Fundu Mina-Rai.
Investimentu ne’ebé la fó prioridade ba produsaun lokál bele aumenta dependénsia ekonomia nasionál ba rendimentu mina-rai, no limita kapasidade atu sustenta kresimentu ekonomia iha futuru.
Observadór ekonomia, Jaime da Costa, nota katak gastu boot ne’ebé sai husi kofre públiku seidauk tradús ba dezenvolvimentu sustentável, kriasaun empregu permanente no haforsa setór privadu nasionál.
Nia preokupasaun mak osan públiku barak la fó benefísiu direta ba ekonomia lokál, tanba projetu estadu depende ba empreza estranjeira no sasán importadu, ne’ebé limita oportunidade ba emprezáriu nasionál no hamenus sirkulasaun osan iha merkadu internu.
Jaime esplika katak investimentu ne’ebé foka liu ba konstrusaun fízika, sem orientasaun ba produsaun no dezenvolvimentu rekursu umanu, bele limita benefísiu ekonomia ne’ebé povu tenke hetan.
“Osan naklekar iha leten de’it, maibé la treina rekursu umanu no la hamoris produsaun lokál,” dehan Jaime da Costa ba STL, iha Akait Dili, Sesta (09/10/2026).
Nia alerta katak dependénsia ba despeza governamental bele aumenta vulnerabilidade ekonomia, liuliu bainhira rendimentu husi mina-rai tun ka menus. Sem setór produtivu ne’ebé forte, ekonomia nasionál bele hasoru difikuldade atu sustenta kresimentu no empregu.
Setór hanesan agrikultura, turizmu no indústria ki’ik presiza hetan atensaun atu aumenta produsaun, kria oportunidade negósiu no reduz dependénsia ba importasaun.
Maibé, rezultadu depende mos ba kualidade implementasaun polítika públika no asesu ba merkadu.
Jaime husu Governu atu muda prioridade husi gastu ne’ebé foka ba infraestrutura de’it ba investimentu estratéjiku, inklui formasaun profisionál, apoiu ba empreza nasionál no dezenvolvimentu produsaun lokál.
Iha parte seluk, akademista Universidade Nasionál Timor Lorosa’e (UNTL), Silveiro Soares, defende reavaliasaun ba kritériu investimentu públiku atu garante katak osan estadu fó benefísiu ekonomia ba tempu naruk.
“Se ita kontinua foti hodi gasta ba projetu sira ne’ebé la kria ‘multiplier effect’ no la haforsa produsaun rai-laran, ita halimar hela ho futuru ekonomia nasionál,” dehan Silveiro Soares.
Silveiro subliña katak, Fundu Mina-Rai mak rekursu limitadu ne’ebé presiza jestaun kuidadu.
Tanba ne’e, desizaun kona-ba uza osan fundu tenke konsidera sustentabilidade finanseira, retornu ekonomia no benefísiu ba jerasaun ohin no aban-bainrua.
Dezafiu ba Governu mak asegura katak investimentu públiku la limita ba obra fízika, maibé transforma sai kapasidade produtiva, empregu sustentável no rendimentu ba família sira.
Rezultadu ne’e presiza akompañamentu, transparénsia no avaliasaun kona-ba impaktu projetu sira ba ekonomia nasionál.
(car)







