BAUCAU, STLTIMORLESTE.com – Governu liu husi ekipa avaliador Kondisaun Minima Poder Lokal husi Ministeriu Administrasaun Estatal (MAE), halo avaliasaun direta ba Prezidente Autoridade Munisipal (PAM) Baucau, Veneranda Lemos, ho nia estrutura.
PAM Baucau, Veneranda Lemos hateten, avaliasaun refere involve ekipa avaliador Kondisaun Minima Poder Lokal, neebe lidera husi MAE, neebe ekipa refere halo avaliasaun individual ba PAM, Sekretariu Munisipial nain tolu, Administrador Postu Administrativu nain ualu, inklui kargu xefia sira husi nivel Munisipal too Postu Administrativu.
Atividade avaliasaun refere, realiza iha Munisipiu Baucau durante loron rua, nuudar faze segundu volta ba avaliasaun kriteriu implementasaun Poder Lokal. Durante prosesu avaliasaun, ekipa sira husu dokumentus importante balu husi Autoridade Munisipal, neebe sai nuudar evidensia ba atividade sira hotu neebe Autoridade Munisipal halao iha Baucau.
“Avaliasaun ba PAM no Sekretariu nain tolu, ami hotu hotu partisipa iha avaliasaun ida neebe rigorozu tebes. Ba hau pesoal Governu Sentral iha duni kapasidade oinsa mak halo preparativu sira ba dezentralizasaun,” hateten PAM Baucau, Veneranda Lemos, ba jornalista iha Vila Nova Baucau, Kuarta (12/08/2026).
Eis deputada nee konsidera, avaliasaun refere nuudar meius ida husi Governu Sentral atu prepara rekursu umanu neebe sei lidera Munisipiu hodi halo jestaun ba orsamentu no rekursu natural sira neebe iha.
Nunee, tuir Veneranda, kestaun importante ba Munisipiu ida neebe sei implementa uluk Poder Lokal no desentralizasaun administrativa laos deit kona-ba estrutura, maibe importante liu mak prepara uluk rekursu umanu.
“Hau ho kapasidade hanesan Autoridade Munisipal Baucau nian, hau kompromete katak estrutura sei halo esforsu tomak atu bele konkretiza mehi ba desentralizasaun, maibe dezisaun iha Governu,” PAM nee komenta.
Nia argumenta katak, maski dezisaun atu hili Munisipiu ida ba implementasaun dezentralizasaun iha Governu Sentral nia liman, maibe hanesan Autoridade masimu iha Administrasaun Munisipal Baucau, garante katak Munisipiu Baucau sei hakat ba desentralizasaun administrativa. Tanba servisu administrasaun no sidadaun Baucau hotu preparadu atu simu desentralizasaun.
Tanba liu husi rezultadu durante tinan rua nia laran, dadus krime neebe rejista iha Komandu Polisia Munisipal Baucau hahu menus signifikativu, komunidade nia kontribuisaun ba dezenvolvimentu mos aumenta, inklui setor privadu sira nia kooperasaun iha prosesu dezenvolvimentu Munisipal.
“Entaun ita dehan katak atu kontribui ba dezempenhu desentralizasaun administrativa laos deit iha administrasaun formal, maibe informal mos, tanba komponente hotu-hotu iha Baucau kontribui makaas, no agora ita iha ona faze tranzisaun. Hau husu hotu-hotu atu kontribui nafatin,” Veneranda rekomenda.
Iha sesaun avaliasaun, Diretor Jeral Dezenvolvimentu Lokal, Virgílio da Costa husu estrutura Autoridade Munisipal atu fo importansia ba avaliasaun refere, tanba destinu ba Autoridade Munisipal Baucau hakat ba desentralizasaun iha direjente sira nia liman.
“Hau husu ba autoridade sira atu ho onestidade responde tuir servisu saida mak ita halo, bazeia ba ita-nia TOR servisu nian,” Virgílio rekomenda.
Enkuantu, Diretor Nasional Apoiu Administrasaun Suku, Celestino Marques esplika, teknika kona-ba lalaok segundu avaliasaun Kondisaun Minima inklui motodu rekolhamentu dadus, prienxe kestionariu, entrevista no verifikasaun direta ba dokumentus suporta servisu sira, neebe sei aprezenta ba nasional.
“Ami sei lori sirania kestionariu, rezultadu entrevista no observasaun direta nee ba nivel nasional, nunee sai hanesan referensia ba ekipa avaliasaun hodi halo kontajen ba valor bele haree no konklui klasifikasaun. Depois, ikus liu sei halo analize ba rezultadu no kompleta relatoriu ikus liu atu submete ba Excelensia Ministru Administrasaun Estatal,” Celestino dehan.
Entretantu, avaliasaun individual refere realiza durante loron rua, hahu husi loron 10 too 11 Agostu, iha Salaun Apuramentu Munisipal Baucau, neebe hetan partisipasaun masimu husi estrutura Autoridade Munisipal sira.
(tom)







