DILI, STLTIMORLESTE.com – Papel feto importante iha dezenvolvimentu nasional, maibé atu partisipa ativu, idak-idak tenke identifika nia-an rasik ho fiar-an hodi kontribui.
Kestaun ne’e hato’o hosi Feto Potensial Maria Braz, hanesan mós membru Women and Business (WIB), ba STL, Segunda-feira (22/09/2026) iha CCD.
Nia hatete, bainhira iha ona potensialidade, feto tenke fiar-an hodi kontribui, tanba nasaun ba oin presiza ema hotu nia kontribuisaun.
“Ne’e fila fali ba feto idak-idak, identifika iha nia-an rasik nia potensial saida. Se ha’u nia potensial ba negósiu, entaun ha’u investe iha negósiu. Se ha’u nia potensial hanorin, ha’u hanorin. No se ha’u bele, ha’u bele reprezenta ha’u nia komunidade, ha’u nia feto maluk sira, ha’u nia suku, ha’u nia munisípiu, ativu polítiku, entaun partisipa. Maibé importante mak feto sira tenke fiar-an,” katak nia.
Nia hatete, bainhira halo buat ruma, feto ho kapasidade ne’ebé iha ona tenke fiar-an, hanesan mós Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão hatete katak feto iha kapasidade no partisipasaun importante iha dezenvolvimentu nasional, maibé feto rasik mós tenke fiar-an.
“Entaun ita tenke hahu hosi ita nia-an rasik. Ha’u fiar katak ha’u bele kontribui. Ha’u komesa, primeiru pasu talvés nakdoko uitoan, segundu mós nakdoko, maibé ha’u labele para. Ne’e mak mensajen ne’ebé ha’u fó ba kolega sira hotu. Ita tenke komesa hosi parte ruma ohin, primeiru pasu. Pasu barak sei mosu liután,” katak nia.
Nia hatutan, feto mós bele halo buat barak iha setór oioin hodi bele kontribui ba dezenvolvimentu nasional, iha setór privadu, sosiedade sivíl no Governu. Feto tenke fiar-an hodi kontribui.
Nune’e mós, Prezidente Associação Empresarial das Mulheres de Timor-Leste (AEMTL), Herqui Luina Fernandes Alves, hatete feto sira atu dezenvolve-an, hahu hosi feto idak-idak ne’ebé tenke esforsu nia-an liuhosi identifika saida mak nia potensialidade iha kada munisípiu hodi promove.
“Hanesan mós Primeiru-Ministru hatete, alende esplora batar ka potensial sira ne’ebé atu dezenvolve, ideia no inisiativa tenke mai hosi feto ne’e rasik. Nia mak tenke identifika saida mak potensial no saida mak nia bele halo iha munisípiu ida-idak, para ida-ne’e labele sai fali buat ida ne’ebé ita prepara iha bikan, obriga sira atu han, maibé buat ne’e tenke mai hosi sira,” dehan Prezidente AEMTL.
AEMTL mós nafatin enkoraja feto sira liuhosi atividade oioin, hanesan hamutuk tein, hamutuk han no fó isin-di’ak ba ema.
Hanesan Primeiru-Ministru fó ezemplu kona-ba batar BAFO (Batar Fos), ne’e hanesan ezemplu ida atu loke sira nia neon no hanoin kona-ba saida mak feto sira bele halo iha kada munisípiu.
Primeiru-Ministru mós fó ezemplu ida atu loke de’it sira nia kakutak, entaun preparasaun AEMTL nian atu bele hamutuk feto sira, atu loke hanoin no haree oportunidade, oinsá atu identifika oportunidade no oinsá bele hala’o negósiu.
Hahán barak sei mai hosi rai-liur, tanba ne’e mak Governu hakarak fó atensaun ba setór privadu no feto sira atu haree oportunidade saida mak bele halo hodi substitui importasaun. Dalan ida-ne’e bele sai mós kontribuisaun ba dezenvolvimentu nasional.
Nune’e mós, Primeiru-Ministru Kay Rala Xanana Gusmão hatete nia hetan informasaun kona-ba feto potensial ida ne’ebé promove ona liuhosi BAFO (Batar Fos), ne’ebé bele prodúz fos, trigu, masimidar, mina-morin, sosis, tempe no buat oioin. Ida-ne’e presiza promove hanesan hahán lokál.
“Ida-ne’e ezemplu ida mós ba imi, no imi sei haree tan iha imi nia fatin saida tan mak bele sai hanesan ne’e. Ona bele sai kooperativa hodi prodúz iha ne’e, iha ne’ebá, nune’e mós loke restaurante iha turizmu komunitáriu, halo batar sira-ne’e fó ba turista sira han. Hosi turista nasional no internasionál bele han,” katak PM Xanana.
Iha Oecusse, sidadaun sira la han manu, maibé hakiak manu hodi fa’an. Nune’e, di’ak liu sosa manu Timor nian hodi ba tein, duké sosa ayam potong hosi rai-liur no fa’an fali iha restaurante sira.
(eme)







