DILI, STLTIMORLESTE.com — Bankada Partidu Libertasaun Populár (PLP) konsidera gastu Orsamentu Jeral Estadu (OJE) tinan-tinan la sustentável no la hatudu rezultadu signifikativu ba moris povu.
Xefe Bankada PLP, Maria Angelina Sarmento hato’o pozisaun ne’e ba jornálista sira iha Parlamentu Nasionál, Tersa (06/10/2026).
Nia refere ba proposta OJE 2027 ho montante US$ 2.5 biliaun, ne’ebé Governu submete ona ba Parlamentu Nasionál.
Maria Angelina hatete, Fundu Petrolíferu agora iha kuaze US$ 18 biliaun, maibé reseita alternativa seidauk suficiente atu substitui dependénsia ba fundu.
“Se ita kontinua dada US$ 2.5 biliaun kada tinan, Fundu Petrolíferu sei la aumenta tan no bele hasoru presiza fiscal,” dehan nia.
Nia alerta osan iha Fundu Petrolíferu bele menus iha tinan ualu ka sanulu, se gastu Governu kontinua ho ritmu atual.
Tuir nia, Timor-Leste seidauk iha fonte reseita alternativa ne’ebé bele sustenta funsionamentu Estadu bainhira Fundu Petrolíferu menus.
PLP defende Governu tenke re-investe osan públiku ba setór produtivu atu hametin ekonomia no reduz dependénsia ba Fundu Petrolíferu.
Maria Angelina mos refere ba investimentu iha setór Tasi Mane no Greater Sunrise, ne’ebé sei la fó reseita iha tempu badak.
Tuir nia, kalendáriu Greater Sunrise agora prevé produsaun entre 2034 no 2035, depois kalendáriu anterior sofre atrasu.
“Governu presiza iha vontade polítika atu hahu poupansa no reduz gastu Estadu husi tinan 2027,” hatete Maria Angelina.
Nia husu Governu atu reduz programa ka atividade ne’ebé la kontribui ba kresimentu reseita doméstika no dezenvolvimentu ekonomia.
PLP mos konsidera rezultadu OJE tenke sukat liuhosi mudansa iha moris povu, inklui kapasidade kompras no taxa pobreza multidimensional.
“Se investimentu la reduz pobreza no la hadi’a moris povu, signifika osan ne’e gasta la tuir alvu,” dehan deputada.
Maria Angelina uza ezemplu médiku atu esplika gastu la tuir nesesidade, ne’ebé bele halo osan hotu maibé problema la rezolve.
Nia hatete, Governu la bele konsidera ezekusaun 100% hanesan indikadór prinsipál, se programa sira la fó rezultadu ba povu.
Enkuantu, Deputadu FRETILIN Antoninho Doutel Sarmento hatutan, montante OJE 2027 la’os problema prinsipál, maibé nia alokasaun no sustentabilidade.
Nia argumenta, OJE tenke liga ho diversifikasaun ekonomia sustentável, setór sosial no infraestrutura, ho planeamentu no kálkulu ne’ebé klaru.
“OJE tenke fó kresimentu sustentável liuhosi investimentu responsavel iha setór produtivu no aplikasaun regra ne’ebé di’ak no seguru,” dehan Antoninho.
Nia mos husu Governu define apoiu sosial ho klaridade no garante obra infraestrutura sira hatudu kualidade ne’ebé di’ak.
Tuir Antoninho, gastu OJE tenke fó benefísiu konkretu ba povu no kontribui ba kresimentu ekonomia nasional.
OJE 2027 Prioriza Diversifikasaun Ekonomia
Molok ne’e Governu hatama proposta OJE 2027 ho montante US$2,568.5 miliaun ba Parlamentu Nasionál, quinta-feira (01/10/2026).
Ministra Finansas, Santina José Rodrigues F. Viegas Cardoso, entrega proposta OJE 2027 ba Parlamentu Nasionál, akompañada hosi Vise-Ministru Asuntu Parlamentár, Aderito Hugo da Costa.
Proposta ne’e uza tema “Hametin Reziliénsia liuhosi Transformasaun: Diversifika Ekonomia ba Futuru ne’ebé Sustentável”, ho prioridade ba diversifikasaun ekonomia no servisu públiku esensiál.
OJE 2027 aloka US$756.6 miliaun ba kapital umanu no servisu públiku, inklui edukasaun, saúde, protesaun sosial no dezenvolvimentu kapasidade.
Ba infraestrutura no servisu básiku, Governu aloka US$414.6 miliaun atu suporta infraestrutura rurál, konektividade no asesu ba servisu básiku.
Dezenvolvimentu munisipál no teritoríal hetan US$171.6 miliaun ba munisípiu 13 no RAEOA, no US$277.9 miliaun ba investimentu kapital teritoríal.
Investimentu kapital teritoríal ne’e envolve projetu hamutuk 1,643, inklui projetu sira ne’ebé Ministériu Obras Públikas jere.
Ministra Finansas hateten OJE 2027 buka hametin ligasaun entre prioridade Governu, rekursu disponivel no rezultadu ne’ebé hakarak atinji.
“Kuadru orsamental foun promove disciplina, transparénsia no efisiénsia, no kontinua haforsa servisu esensiál no investimentu estratéjiku.”
Kuadru orsamental 2027 kompostu hosi US$1.99 biliaun ba Estimativas Futuras, US$197.3 miliaun ba Ajustamentu Despeza Baze no US$380.5 miliaun ba Prioridades Polítikas Governu.
Governu projeta kresimentu ekonomia non-petrólifera atu to’o 4.6% iha 2027, ho inflasaun mediu anual estimadu 1.8%.
Governu mos promete kontinua reforsa efisiénsia despeza, mobilizasaun reseita doméstika, jestaun investimentu públiku no sustentabilidade fiskál.
Ministra Finansas hateten proposta OJE 2027 sei tama ba prosesu análize, apresiasaun no diskusaun iha Parlamentu Nasionál, tuir prosedimentu legál.
(alb)







