DILI, STLTIMORLESTE.com – Primeiru-Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão informa ba Prezidente Repúblika José Ramos-Horta kona-ba rezultadu reuniaun Konsellu Ministrus (KM), inklui relatóriu Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL) kona-ba dezenvolvimentu ekonómiku, jestaun Fundu Petrolíferu no kombate brankeamentu kapitál.
PM Xanana hato’o informasaun ne’e bainhira remata enkontru semanal ho Prezidente Repúblika José Ramos-Horta, iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Bairo Pite, Dili, Kinta (17/09/2026).
Nia hatete katak enkontru ne’e mós aborda preokupasaun Governu kona-ba kazu osan maizumenus dolar amerikanu millaun 42, ne’ebé relata katak transfere ba Banku Mandiri, no desizaun tribunal atu hasai fali blokeiu ba osan hirak ne’e.
“Informar ba Prezidente katak horiseik iha Konsellu Ministrus Governadór Banku Sentrál ba hatudu no aprezenta relatóriu husi Banku Sentrál kona-ba ita-nia dezenvolvimentu ekonómiku durante fulan neen ikus, nomós kona-ba jestaun Fundu Petrolíferu,” dehan PM Xanana ba jornalista sira iha Palásiu Prezidensiál.
Preokupasaun kona-ba brankeamentu kapitál PM Xanana hatete katak kazu osan maizumenus dolar amerikanu millaun 42 ne’e sai preokupasaun ida ba Governu, tanba envolve suspeita kona-ba brankeamentu kapitál no kriminalidade organizada internasionál.
Nia esplika katak, hosi montante ne’e, maizumenus dolar amerikanu millaun 3 hasai ona hosi Banku Mandiri. BCTL, liuhosi koordenasaun ho instituisaun relevante sira, halo ona asaun atu blokeia osan hirak ne’e.
“Governadór husu labele deskonfia tanba kaer tiha rede ida ne’e. Sira haruka 42 miloens mai Banku Mandiri, sira hasai tiha 3 miloens. Banku Sentrál kuandu sira iha koordenasaun diak blokeia tiha, nune’e para ho kriminalidade organizada internasionál buat sira ne’e hotu,” dehan PM Xanana.
Maibé, PM Xanana mós hato’o preokupasaun kona-ba desizaun tribunal ne’ebé ordena atu hasai fali blokeiu ba osan hirak ne’e.
Nia konsidera situasaun ne’e nu’udar lakuna boot ida iha esforsu kombate brankeamentu kapitál, no husu atu instituisaun estadu sira hametin liután koordenasaun.
“Depois mak tribunal hasai fali desizaun ida para desblokeia. Ami sente katak problema ida ne’e boot tebes. Temi iha Konsellu Ministrus no Banku Sentrál dehan se tribunal mak hasai ona desizaun, sira la iha kbiit atu dehan lae, ne’ebé desblokeia tiha fila fali ona ba sira-nia rai. Nee katak justisa ajuda hela problema ida ne’e,” dehan PM Xanana.
PM Xanana subliña katak, kazu ne’e presiza atensaun séria husi instituisaun estadu sira, liuliu iha esforsu atu prevene no kombate kriminalidade finanseira.
Alende nee iha sorumutu Konsellu Ministrus iha loron 16 fulan-setembru 2026, Governadór Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL), Hélder Lopes, aprezenta relatóriu kona-ba dezempeñu Fundu Petrolíferu durante semestre dahuluk tinan 2026.
Relatóriu ne’e mós inklui revizaun ekonómika hosi semestre dahuluk tinan 2026 no rezultadu husi Relatóriu Avaliasaun Mútua kona-ba medidas kombate brankeamentu kapitál no finansiamentu terrorizmu iha Timor-Leste. Kona-ba Fundu Petrolíferu, iha finál-juñu 2026, saldu rejista maizumenus dolar amerikanu biliaun 18,43, kompara ho dolar amerikanu biliaun 18,31 ne’ebé rejista iha rohan trimestre dahuluk.
Durante trimestre daruak, investimentu Fundu ne’e rejista retornu maizumenus dolar amerikanu millaun 719, liuliu impulsiona husi dezempeñu investimentu iha asaun.Iha semestre dahuluk tinan 2026, transferi ona dolar amerikanu millaun 800 husi Fundu Petrolíferu hodi finansia despeza Orsamentu Jerál Estadu.
Aprezentasaun BCTL destaka mós redusaun reseita petrolífera no importánsia rendimentu investimentu ne’ebé aumenta ba sustentabilidade no prezervasaun patrimóniu Fundu Petrolíferu.
(eme)







