DILI, STLTIMORLESTE.com – Primeiru Ministru (PM) husu ba Ministeriu Transporte no Komunikasaun (MTK) atu iha tinan 2027 aselera lalais Lei Sibernetika, tanba lei nee importante.
“Hau husu atu Aselera lalais Lei Sibernetika, Ida nee importante teb-tebes, tanba nee MTK atu haree kestaun nee, Seguransa Sibernetika nee importante teb-tebes,” dehan Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmao iha enkontru Komite Revizaun Politika (KRP) iha salaun Xanana Reding Room Ministeriu Finansas Aitarak laran Dili, Tersa (18/08/2026).
Iha biban nee, Xefe Governu husu atu instala lalais Internet iha Saude, PNTL, MAE, eskola sira no munisipiu sira tenke instala lalais.
Iha biban nee, Ministru Transporte no Komunikasaun (MTK), Miguel Marques Manetelu hatutan, ohin reuniaun Komite Revizaun Politika, iha rekomendasaun husi PM Kay Rala Xanana Gusmao dehan kestaun siguransa sibernetika nee importante, neebe husu sei bele haree iha tinan 2027.
“Ho rekomendasaun nee, ami sei ajusta sasan balun dala ruma 16 nee bele sae tan fali karik, tanba rekomendasaun ohin PM Xanana koelia iha reuniaun Komite Revizaun Politika kona ba seguransa sibernetika nee. Proposta lei ba ona Parlamentu Nasional (PN), atu husu autorizasaun legislativa husi parlamentu, depois governu elabora dekretu lei para fasilita, tanba ita foin hahu, selae lei boot 3 maka lei Siguransa Sibernetika, lei Siberkrime no Lei protesaun dadus, tama dala ida iha parlamentu, nee signifika sira halo diskusaun too tinan oin mos bele lahotu, entaun ita husu deit autorizasaun legislativa, sei parlamentu autoriza, signifika sira fo autorizasaun legislativa ba governu atu elabora paraser liu husi dekretu lei deit para diskusaun husi governu aprova lori ba Prezidente da Republika hodi promulga, tanba nee ita espera Parlamentu Nasional bele autoriza ida nee,” dehan Ministru Transporte no Komuunikasaun, Miguel Marques Manetelu.
Antes nee Chairman MDI-SIS, Koko Valentil iha Salaun City 8 Manleuana Dili hafoin halao meja deronde ho parseru sira hateten katak, TL ninia kunhesimentu kona ba Dijitalizasaun, liu-liu ba ajente komersiante sira, nee sei naton atu ajuda prosesu lao diak.
“Iha diskusaun nee mos ami koalia kona ba governu tenke aprova ona lejislasaun ka lei kona ba seguransa sibernetika no protesaun ba data sira, para bele gia ita nia intervensaun sira para evita sasan sira neebe labele akontese iha ita nia rain, hanesan semana rua ba kotuk, ema sira neebe mai organiza jogu online no scaming center neebe afeita ba ita nia integridade estadu no ministeriu sira, buat nee tenke para ona, kestaun sira nee maka ohin lebanta iha sorumutu ohin,” dehan Koko.
Nia dehan, iha meja deronde nee iha konkorda katak dijitalizasaun ekonomia nee tenke involve ema husi ema hotu-hotu, tantu setor privadu, Governu, Sosiedade Sivil, akademiku, tenke kolabora ajuda prosesu nee lao.
“Hafoin ita sai membru Pleno ofisial ba komunidade Sudeste Aziatiku ka ASEAN, dijitalizasaun ekonomia laos sai ona obsaun maibe sai parte estratejiku ida neebe hakarak lakohi tenke iha, hodi ajuda ita nia setor privadu sira iha TL, bele asesu no halo kompetisaun iha ASEAN no ajuda Boa Governasaun iha ita nia rain, liu-liu serbisu publiku sira, melhoramentu kona ba sistema dijital iha Saude, Ekonomia, Agrikultura, Edukasaun no fatin seluk tan neebe dijital bele sai solusaun ba intervensan serbisu publiku lao ho diak,” afirma nia.
Iha biban nee, Arifah Sharifuddin nuudar Diretora Tech For Good Institute husi Singapura, dehan, iha sorumutu nee, fahe informasaun kona ba dijital Ekonomia hanesan potensia ba mudansa ekonomia, tanba nee prezensa iha TL, serbisu hamutuk ho MDI-SIS, hodi haree kona ba dijitalizaun nian, neebe ohin loron sai hanesan preokupasaun TL nian.
“Ami nia papel iha TL, serbisu hamutuk ho parte akademiku nian, fornese politika publika, liu-liu buka meus atu hadia sistema dijitalizasaun ekonomia iha TL,” dehan nia.
Nia dehan, TL nuudar membru ASEAN, politika publiku neebe nasaun ida nee iha ona,Ppresiza atu ajusta iha sistema sira nee, liu-liu ba membru ASEAN sira neebe abansadu tiha ona iha Dijitalizasaun Ekonomia no hanesan problema infraestrutura sira neebe sai kestaun iha TL nomos dijitalizasaun iha Pagamentu Iha area komersiu no eletroniku bele hadia atu iha futuru bele Melhora diak liu tan.
(jos)







