PM Xanana Husu PAM Dezenvolve Area Potensialidade Kada Munisipiu

Foto: STL/Joseph Koa

DILI, STLTIMORLESTE.com – Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão husu ba Prezidente Autoridade Munisipiu sira hotu inklui Atauro no Rejiaun Administrativa Espesial Oecusse-Ambeno, atu identifika area potensialidade kada munisipiu neebe publika ona husi Universidade Udayana Bali durante tinan 2 ho Ministeriu Agrikultura Pequaria, Peskas no Floresta hodi dezenvolve, laos sae kareta lao tun sae iha munisipiu.

Informasaun nee PM Xanana hatoo liu husi ninia deskursu iha Seminariu Nasional no Lansamentu ofisial Livru sobre Avaliasaun dos Solos no Mapamentu ba area potensial ba Dezenvolvimentu komoditi Agrikulas, Pequaria, Peskeiras no Florestas iha Timor Leste (TL) neebe lansa husi Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmao ho Visi Primeiru Ministru Mariano Asanami Sabino, Ministru Agrikultura Pequaria, Peskas no Florestass, Marcos da Cruz iha Salaun Maubai Komoro Dili, Tersa (14/04/2026).

“Importansia husi ita hotu mai iha nee, ba imi sira neebe maka agora iha munisipu sira, hodi esforsa aan, haree fatin sira neebe potensial ba pequaria, peskas, Peskas no floresta iha kada munisipiu, atu esforsa aan, ituan-ituan mos diak naran katak esforsu aan atu nunee ekonomikamente ita sufisiente. Ita lalika hanoin atu exporta, ita hakarak hanoin atu sufisiente, ida nee maka importante, tanba imi hanesan Prezidente Autoridade Munisipiu (PAM), iha munisipiu neeba laos atu tuur ou sae kareta tun sae, simu deit osan ona, iha neeba atu imi fera imi nia ulun, haree ba area potensialidade iha povu neeba, husu saida maka sira presiza, rai neebe sira hela ba nee, atu fo saida, selae ita sai husi neeba, povu maka moris aat nafatin, rai la rezenvolve,” dehan Xefe Governu liu husi ninia deskursu.

iha biban nee, PM Xanana mos dehan, dadauk nee preparasaun ba eleisaun munisipal atu hili reprezentante parlamentu munisipal, dezenvolvimentu sei hahu husi baze, tanba nee eleisaun sei lalao dada ida, maibe haree munisipiu neebe maka pronto ona ho serbisu administrasaun neebe rapidu ona, sei haho uluk eleisaun ba kamara munisipal, atu dezenvolve rai ida nee husi area rurais, povu sente ukun rasik aan nee iha duni bantazen ba povu, tanba dadauk nee, ekonomikamente TL sei kontinua integrase tanba maioria produtu sira nee importa hotu husi rai liur.

Iha biban nee, Ministru agrikultura Pequaria, Peskas no Florestas, Marcos da Cruz dehan, ohin halao serimonia importante ida, seminariu kona ba rezultadu peskiza neebe durante nee Governu TL liu husi MAPPF ho Universidade Udayana Bali-Indonezia durante tinan 2.

“Peskiza nee ita aloka orsamentu iha tinan 2024-2025, hamutuk Milhaun 1, tanba iha tinan 2024 aloka osan US$ 600.000 no iha tinan 2025 aloka osan US$ 400.000 ba peskiza ida nee durante tinan rua, ita halo serbisu hamutuk ho Universidade Udayana Bali-Indonezia, sira haruka sira nia matenek nain sira, mai kopera ho ita MAPPF, liu husi Diresaun Nasional Pequiza, hodi halo estudu ida, bolu dehan evaluasaun ba suitibilidade ka Land suitability ba ita nia soliu ka rai, para atu haree katak, rai iha neebe maka ita bele halo atividade agrikula, hanesan kuda hare, batarm, modo no iha parte ida neebe maka ita bele hakiak animal, parte ida neebe maka ita bele hakiak ikan no parte ida neebe maka ita bele kuda ai horis sira neebe hanesan Kafe, Ai kameli no seluk-seluk tan, Dehan Ministru Marcos da Cruz.

Nia haktuir tan katak, peskiza ida nee halao iha Munisipu hotu-hotu iha nasaun TL inklui Atauro no RAEOA, halo estudu ba setor Agrikultura, Pequaria, Peskas no Florestas, tanba nee ohin halo lansamentu atu hatudu ba publiku katak, estudu nee hotu ona no rezultadu nee bele fo ba governu TL liu husi manual livru neebe maka ohin lansa ona no entrega ba PAM, Postu Administrativu no Suku sira iha rai laran.
“Husi montante orsamentu milhaun US$ 1, ita aloka ba Universidade Udayana Bali haruka sira nia peritus sira mai halo peskiza no osan operasional ba ita nia peskizador sira nee, alende nee mos produz dokumentus sira nee, ita mos haree ba parte rekursu umanu, peskiza ida nee mos treina ona ita nia Timor oan balun neebe involve hodi komprende no hatene atu Timor oan sira mos bele halo serbisu rasik, tanba nee ba oin governu TL liu husi MAPPF sei kontinua serbisu hamutuk ho Universidade Udayana Bali liu-liu ba parte tekniku ba implementasaun,” dehan nia.

Liu husi aprezentasaun nee hatudu katak, rai ladun bokur, neebe kada Munisipiu nia problema mos detekta hotu no hakerek iha manual livru nee no iha kedan ninia rekomendasaun ba rai neebe la bokur, rezolve oinsa, liu-liu ba vertilidade rai nian, iha rai lolon presiza halo terasering, halo kabubu, halo eskada ho metodolojia neebe kompletu kedan iha manual livru sira nee hotu.

“Ohin ita mai atu konklui katak, ita halo ona estudu ida ba ita nia solu iha munispiu hotu-hotu, ba oin orienta ita atu sai baze ida, dokumentu ida ba ita nia planeamentu ba oin, liu-liu iha setor Agrikultura, Pequaria, Peskas no Florestas ninian, tanba nee ohin PM Xanana mos dehan ona, dezenvolvimentu nee laos deit iha Nasional deit, ita mos komesa tama ona ba prosesu desentralizasaun ba governu lokal, entaun ohin ita entrega manual livru sira nee ba PAM sira, atu idak-idak bele haree hodi nunee, sira bele halo planeamentu tuir dokumentus neebe maka ita intrega ba sira,” dehan nia.

Serimonia Seminariu Nasional no Lansamentu ofisial Livru sobre Avaliasaun dos Solos no Mapamentu ba area potensial ba Dezenvolvimentu komoditi Agrikulas, Pequaria, Peskeiras no Florestas iha Timor Leste partisipa husi Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmao, isi Primeiru Ministru Mariano Asanami Sabino, PAM ho Jestor Postu Administrativu sira hotu iha Salaun Maubai Komoro Dili.

(EST-UNTL 02)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *