LOSPALOS, STLTIMORLESTE.com – Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão sei dezenvolve fatin istóriku iha Foho Paicão, Lospalos, atu atrai turista nasionál no internasionál, liuliu liuhusi dezenvolvimentu turizmu bazeia ba komunidade.
Xanana Gusmão hato’o informasaun ne’e ba jornalista sira durante vizita ba fatin istóriku iha Foho Paicão, hun Lospalos, Segunda-feira (21/09/2026).
“Ita hanoin atu dezenvolve fatin istóriku sira iha Munisípiu Lospalos, tanba fatin ne’e nakonu ho istória, liuliu kona-ba reorganizasaun funu hafoin baze apoiu rahun iha tinan 1979,” dehan Xanana Gusmão, ne’ebé mós Komandante-em-Xefe FALINTIL.
PM Xanana esplika katak infraestrutura estrada ba fatin ne’e sei hadi’a, no asesu hosi hun Foho Paicão ba parte leten sei fasilita liuhusi konstrusaun eskada. Ho infraestrutura ne’e, ema sira bele asesu ba fatin istóriku sira ho fasilidade liután.
“Iha leten ne’ebá ita halo turizmu komunitária, prepara ai-han ba visitante sira. Tanba malae sira mós gosta experiénsia lokal, no turista nasionál sira mós hanesan. Ema barak sei mai, tanba ne’e infraestrutura presiza halo,” afirma Xanana.
Iha biban ne’e, Acácio da Silva “Maucol”, nu’udar komandante seguransa pesoál ba Komandante-em-Xefe FALINTIL, agradese ba PM Xanana tanba vizita fali fatin istóriku sira ne’e.
“Konaba dezenvolvimentu infraestrutura ba fatin istóriku ne’e, ha’u hanoin importante atu dezenvolve sai fatin sítiu turizmu komunitária iha Lospalos,” dehan Acácio.
Tuir observasaun iha fatin, povu sira hatudu entuziasmu bainhira hasoru no ko’alia hamutuk ho Xanana Gusmão no nia seguransa pesoál, ne’ebé iha tempu rezisténsia nasional halo atividade iha área ne’e.
Vizita ne’e akompanha husi Komandante Komponente Naval F-FDTL, Comodoru Higino das Neves, no Komandante PNTL Munisípiu Lautém, Superintendente-Xefe Polísia António Rego Fernandes.
Lautém iha Potensiál Turizmu
Munisípiu Lautém iha karakterístika jeográfika no kulturál ne’ebé riku, ho territóriu ne’ebé estende hosi área tasi nian to’o foho, inklui Ilha Jaco ne’ebé lokaliza besik Tutuala.
Lospalos nu’udar Postu Administrativu ida hosi sira ne’ebé importante iha Munisípiu Lautém, ho área aproximadamente 635 km².
Munisípiu Lautém kompostu husi Postu Administrativu Iliomar, Lautém, Lospalos, Luro no Tutuala, ne’ebé fahe tan ba suku no aldeia sira. Dadus administrativu disponívél hatudu katak Lautém iha 34 suku.
Iha área turizmu no natureza, Lautém iha paisajen tasi, foho, floresta no área konservasaun ne’ebé fó potensial ba dezenvolvimentu ekoturizmu.
Parte importante ida mak Parque Nacional Nino Konis Santana, liuliu iha zona Tutuala no nia arredores, ne’ebé konhesidu tanba biodiversidade, paisajen naturál no patrimóniu kulturál. Ilha Jaco mós sai símbolu naturál importante iha ponta leste Timor-Leste.
Lautém mós iha patrimóniu istóriku no kulturál distintu, inklui kultura no lian Fataluku, ne’ebé uza barak iha komunidade lokal.
Kombinasaun entre natureza, kultura, istória no tasi halo Lautém iha identidade própria no potensial atu dezenvolve turizmu bazeia ba komunidade.
Iha kontestu dezenvolvimentu atual, Governu kontinua haforsa servisu públiku iha Lautém. Iha 16 Marsu 2026, Governu inaugura Balkaun Úniku iha Postu Administrativu Lospalos, ho objetivu atu hakbesik servisu estadu ba populasaun no hamenus tempu no kustu ba sidadaun sira.
Ho natureza, Ilha Jaco, área Parque Nacional, patrimóniu kulturál no komunidade lokal, Lautém iha potensial atu sai destinasaun importante ba preservasaun patrimóniu naturál no kulturál, no mós ba dezenvolvimentu turizmu iha parte leste Timor-Leste.
(jos)







