DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Republika (PR), Jose Ramos Horta partisipa serimonia abertura ba formasaun ho tema “Prosedimentu Husi Kuidadu Saude Primaria”.
Iha biban nee Prezidente Republika Jose Ramos Horta hatoo agradese ba Governu Argentina neebe halo ona kooperasaun ho Timor Leste, hodi bele fahe formasaun ba mediku Timor oan sira hodi bele hasae sira nia kapasidade iha area kuidadu saude primaria nian.
Prezidente Republika hatoo kestaun nee ba jornalista sira, bainhira remata partisipa serimonia abertura ba formasaun ho tema “Prosedimentu Husi Kuidadu Saude Primaria”, iha salaun INSP TL Komoro, Segunda (08/06/2026).
“Uluk nanai hau agradese ba Governu Argentina neebe hahu halo kooperasaun iha Timor Leste, Argentina nee rai ida importante tebes, uluk ate sira nia dezenvolvimentu liu fali rai balun iha eropa sira nia siensia teknolojia liu tan nasaun balun iha eropa nian, sira boot no riku solidariu ho Timor Leste, universidade Cardoba nee antigu,” dehan PR Horta.
PR Horta hatoo felisitasaun ba Ministra Saude neebe dada ona mediku nomos dekanu husi universidade Cardoba neebe mai ona Timor Leste para aumenta no hadia liu tan programa formasaun teknika profisional ba tekniku.
Xefe Estadu hatete, formasaun nee partisipante neebe partisipa hamutuk 43 pesoas nee diak tebes, formasaun nee laos hahu dala ida deit maibe sei kontinua hodi aumenta liu tan kapasidade, tanba kooperasaun nee sei kontinua ba oin.
“Prezidente Argentina hakarak aumenta kooperasaun apoiu Timor Leste nia pesoalmente intersadu,” dehan Prezidente Republika.
Xefe Estadu hatete, edukasaun no saude nee importante tebes kuandu sukat dezenvolvimentu rai ida sukat ba parte rua saude no edukasaun, no setor rua nee lao diak ho indikador neebe pozetivu,
Setor saude iha problema barak maibe agora Timor Leste laiha malaria no moras seluk neebe uluk barak maibe eliminado iha Timor Leste, esperansa de vida mos hahu iha indepedensia, no edukasaun balun diak balun ladiak nee normal tanba nasaun neebe foin indepedensia 25 anos. Iha setor saude iha buat barak komesa lao dadaun imfraestrutura foun finansiamentu husi japaun, no dezafiu sei barak tanba buat oin oin mundu derepente akontese maibe tenke preparadu.
“Ezemplu bainhira Covid-19 akontese ita vulneravel tebes maibe ema mate ba kovida menus kompara ho rai seluk,” dehan PR Horta.
Nunee mos Ministra Saude, Elia Dos Reis Amaral liu husi diskursu hatete ho ksolok boot nuudar Minitsra kumprimenta no fo benvindu partisipante hotu neebe partisipa iha programa formasaun importante ida-nee, neebe fasilita husi peritu sira husi Arjentina.
“Lori Ministeriu Saude Timor Leste nia naran, hau hakarak hatoo ami-nia agradesimentu sinseru ba kolaborasaun no apoiu tekniku ida-nee, neebe reflete kompromisu hamutuk ida hodi hametin sistema saude no hadia ita-nia povu nia moris-diak,” dehan Ministra.
Ministra dehan, Ministeriu Saude Timor Leste kontinua fo prioridade ba dezenvolvimentu rekursu umanu nuudar pilar fundamental ida hodi alkansa servisu saude ho kualidade, ekuitativu, no reziliente. Liu husi instituisaun autonomu sira, partikularmente Institutu Nasional Saude Publika Timor-Leste (INSP-TL), reforsa mandatu atu fornese formasaun, peskiza, intervensaun saude publika, no servisu laboratoriu referensia hodi apoia prioridade saude nasional sira.
INSP-TL halao ona papel estratejiku ida hodi hakbiit forsa traballu kuidadu saude nian liu hosi area tematiku sira hanesan servisu klíniku no diagnostiku, saude publika, lideransa, no jestaun saude.
Nia haktuir tan katak, formasaun nee fasilita hosi parseiru Arjentina, oportunu no iha valor aas, hein katak programa ida nee sei hametin liu tan ba forsa traballu saude nia abilidade iha servisu klíniku no diagnostiku, intervensaun saude publika, halibur dadus, Vizualizasaun no interpretasaun dadus, no tradusaun evidensia nian ba polítika no pratika sira.
Aprende husi esperiensia Argentina nian, partikularmente iha reforsu sistema saude publika no formulasaun polítika bazeia ba evidensia, sei fornese perspetiva importante sira neebe bele adapta ba kontestu Timor-Leste nian.
Foin lalais Prezidente Republika jose Ramos Horta hasoru malu ho Embaixador Argentina, Gustavo Ricardo Coppa, hodi finaliza implementasaun akordu foun koperasaun bilateral nian. Tuir inisiativa ida neebe Prezidente lansa iha 2025, parseria nee re-inisia ofisialmente fulan nee ho programa formasaun mediku espesializadu ida. Delegasaun ida husi profesor senior no Dekanu husi Universidade Nasional Cordoba nian husi Arjentina too iha Díli domingu nee hodi fo formasaun intensivu ba mediku timoroan sira iha area saude publika, saude no kuidadu família, no infetosiolojia.
Koperasaun medika nee sei halao iha faze tolu kursu intensivu prezensial ho durasaun oras 48 iha semana oin, tuir fali ho serie treinamentu virtual entre Arjentina no Timor-Leste. Prezidente mos diskute kona-ba faze datoluk iha futuru, iha-neebe profisional saude timoroan sira sei ba Arjentina hodi hetan esperiensia klínika direta. Programa nee marka troka teknika signifikativu dahuluk entre nasaun rua nee iha tinan barak nia laran, sinaliza fali kompromisu hodi hametin kapasidade saude Timor-Leste nian liuhusi matenek internasional.
(eme)






