TL Afetadu Husi Kualidade Ar la Diak

DILI, STLTIMORLESTE.com – Timor-Leste (TL), liuliu Díli, enfrenta kualidade ar la diak tanba ahi-suar husi sunu floresta iha Papua Osidentál, Indonézia, ne’ebé anin lori mai durante fulan Outubru 2026.

Ministériu Transporte no Komunikasaun (MTK), liuhosi Direksaun Nasionál Meteorolojia no Jeofízika (DNMG), informa katak kualidade ar iha Díli menus durante loron balun, hahu hosi 6 to’o 17 Outubru 2026.

“Desde loron 6 to’o 17 Outubru 2026, cidade Díli rejista loron hitu tuir malu ho kualidade ar la diak,” DNMG hatete iha komunikadu ne’ebé publika iha pájina Facebook ofisiál, Segunda-feira (12/10/2026).

Dadus ne’e bazeia ba medisaun husi estasaun automátika rua, ne’ebé instala iha Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato, Comoro, no edifísiu MTK, Caicoli.

DNMG esplika katak Timor-Leste hetan impaktu husi ahi-suar ne’ebé anin monsaun Austrália lori husi sunu floresta iha rejiaun Papua Osidentál, Indonézia.

“Anin monsaun Austrália lori ahi-suar no partíkula poluente sira to’o iha Illa Timor, ne’ebé halo kualidade ar sai la diak,” tuir komunikadu DNMG.

Instituisaun ne’e mós alerta katak atividade sunu rai iha Timor-Leste bele kontribui ba aumentu poluisaun ar, ne’ebé reprezenta risku ba saúde públika.

DNMG identifika PM2.5 nu’udar partíkula poluente ne’ebé reprezenta risku boot ba saúde, tanba nia ki’ik tebes no bele tama kle’an to’o iha pulmaun.

Expozisaun ba partíkula hirak-ne’e bele provoka irritasaun iha matan no dalan respiratóriu, mear no difikuldade atu dada iis.

Poluisaun ar mós bele aumenta risku no agrava moras respiratóriu no kardiovaskulár, inklui moras ne’ebé afeta fuan.

Labarik, ema katuas no ferik, no ema ne’ebé sofre moras preexistente sira mak grupu vulnerável ne’ebé presiza kuidadu espesiál durante períodu poluisaun.

DNMG informa katak hahú hosi 13 Outubru, kualidade ar bele hadi’a temporariamente durante loron balun. Maibé, kondisaun ne’e bele muda tanba atividade sunu rai iha Papua kontinua.

Aleinde ne’e, DNMG prevé katak iha 16 no 17 Outubru, anin bele lori tan ahi-suar husi parte Papua, Indonézia, ba Illa Timor.

Instituisaun ne’e sei kontinua monitoriza kualidade ar liuhosi estasaun sira, no akompaña kondisaun tempu no anin, liuliu impaktu husi sunu floresta iha rejiaun besik Timor-Leste.

DNMG husu públiku atu uza máskara filtrante, liuliu labarik, ema katuas no ferik, no ema vulnerável sira, atu hamenus risku saúde durante períodu ahi-suar.

Públiku mós rekomenda atu evita atividade físika iha li’ur bainhira ahi-suar aumenta no taka janela bainhira fumasa ka rai-rahun tama barak.

Aleinde ne’e, DNMG husu komunidade atu evita sunu lixu iha área rezidensiál, liuliu besik labarik, ema katuas no ferik, no ema vulnerável sira.

DNMG rekomenda ba sidadaun sira iha kapital Dili ne’ebé presiza sai ba li’ur atu uza máskara filtrante apropriada no buka asisténsia médika se hetan difikuldade atu dada iis.

DNMG enkoraja públiku atu akompaña atualizasaun informasaun kona-ba kualidade ar liuhosi kanál ofisiál instituisaun ne’e.

“Proteje ita-nia saúde no família, evita poluisaun no proteje kualidade ar,”

(alb)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *