TLPU Lori Literásia Dijitál ba Estudante Sira To’o Fronteira Fatumea

Foto: STL/Tomas Reis

COVALIMA, STLTIMORLESTE.com – Husi Suai Vila to’o iha área fronteira Fatumea, Munisípiu Covalima, estudante sira hasoru jornalista no hetan oportunidade ko’alia, rona no aprende kona-ba mundu dijitál ne’ebé sai ona parte inseparável husi moris loroloron.

Liuhusi atividade “Tour ba Liberdade no Lia-Loos iha Fronteira”, hahu husi loron 05-08 Outubro ne’e, Asosiasaun Timor-Leste Press Union (TLPU) lori literásia dijitál ba estudante sira, ho mensajen ida katak teknolojia la’ós de’it kona-ba telemóvel ka internet, maibé mós kona-ba oinsá ema uza informasaun ho matenek no responsabilidade.

Atividade ne’e envolve husi estudante sira iha Eskola Ensinu Baziku Sentrál no Filial, inklui Eskola Ensinu Sekundáriu Jerál Públiku Filial Fatumea, EBC Terseiru Siklu Traducama, EBC Dais, EBC Salele no ESJ Públiku Suai no EBC Ladi, Munisípiu Covalima.

Ba estudante sira iha fronteira, prezensa TLPU sai oportunidade la’os atu haree realidade ida ne’ebé estudante sira hasoru iha sala aula, maibe jornalista sira atu fahe koñesimentu kona-ba liberdade imprensa, informasaun no responsabilidade iha era dijitál.

“Informasaun ne’ebé TLPU mai aprezenta ne’e importante, tanba ami uza duni media sosial maibé la hatene oinsa mak uza ho responsabilidade, maibé husi TLPU ami hatene atu uza media ho responsabilidade,” hateten estudante Sekundária Jerál Filial Fatumea, Januário Amaral da Cosa ba jornalistasira iha Fatumea, Kinta nee (08/10/2026).

La’ós de’it hatene uza telemóvel

Iha mundu ohin loron, telemóvel ida bele sai janela ida ba mundu tomak. Estudante bele buka materiá eskola, haree notísia, aprende buat foun, halo komunikasaun no fahe informasaun iha segundu balu.

Maibé, iha sorin seluk, fasilidade ne’e mós lori dezafiu. Informasaun sala bele fahe lalais. Notísia falsu bele hetan atensaun. Kontéudu ne’ebé la iha fonte klaru bele fasilmente fiar no fahe ba ema seluk.

Tanba ne’e, estudante hato’o agradese ba TPLU, katak literásia dijitál la’ós de’it hatene klik, haree no fahe, maibé presiza buka hatene, komprende, avalia no responsabiliza ba informasaun ne’ebé simu no fahe.

Husu TLPU, estudante sira presiza aprende atu haree fonte, kompara informasaun no la fasilmente fiar ba kontéudu ne’ebé sira hetan iha media sosial ho media konvensional.

Iha atividade ne’e, estudante sira hetan hanoin kona-ba liberdade atu ko’alia, rona opiniaun ema seluk no fó hanoin, maibé liberdade ne’e tenke akompaña ho responsabilidade.

“TLPU hamriik la’ós atu hanorin, tanba iha eskola profesór iha ona, maibé TLPU hamriik iha oin atu fó hanoin,” hateten Prezidente TLPU Candido Alves iha sesaun sensebelizasaun sira iha eskola sira.

Mensajen ida-ne’e hatudu katak prezensa jornalista sira iha eskola la’ós atu substitui papel profesór, maibé atu habelar perspetiva estudante sira kona-ba realidade sosiedade no mundu dijitál.

TLPU hakarak estudante sira komprende katak iha liberdade atu ko’alia, maibé tenke respeita ema seluk, iha liberdade atu fó opiniaun, maibé tenke iha baze no iha liberdade atu fahe informasaun, maibé tenke iha responsabilidade.

“Prezensa TLPU ne’e la’ós atu koko estudante sira nia kapasidade, maibé fó hanoin ba estudante sira atu utiliza media sosial ho responsabilidade. Kriá kontén, karik kriá kontén pozitivu, fó benefísiu ba ema hotu.” katak Candido Alves.

Fronteira presiza asesu ba koñesimentu foun

Fatumea hanesan área fronteira sei hasoru dezafiu iha infraestrutura, ekipamentu no asesu ba rekursu edukasaun.

Maibé, iha tempu hanesan ne’e, estudante sira mós presiza preparasaun atu enfrenta mundu ne’ebé dependénsia ba teknolojia aumenta loroloron.

Literásia dijitál sai importante tanba estudante sira mak sei sai parte husi sosiedade futuru ne’ebé informasaun no teknolojia sei iha papel boot liu tan.

“Ami agradese tebes imi nia prezensa, haree ami nia kondisaun eskola nomos fahe informasaun ba ami nia estudante sira, maibe atu estudante halo tuir depende ba estudante ida idak,” Konsellu Estudantil ESJ Públiku Filial Fatumea, Geraldo Orleans.

Husi eskola ba eskola, atividade TLPU nian sai hanesan ponte ida atu aproxima estudante sira ho mundu imprensa, informasaun no teknolojia, liuliu ba estudante sira ne’ebé moris no estuda iha área dook husi sentru urbana.

Ba estudante sira iha Fatumea, oportunidade atu hasoru jornalista sira husi Dili mós sai momentu atu rona diretamente kona-ba papel imprensa iha sosiedade no responsabilidade jornalista atu lori informasaun ba públiku.

Prepara jerasaun ba futuru

Husi sala aula, pátio eskola no telefone iha liman, estudante sira iha Fatumea agora hasoru mundu ida ne’ebé la iha fronteira hanesan fronteira jeográfika.

Informasaun bele liu fronteira iha segundu balu. Tanba ne’e, estudante sira presiza preparadu la’ós de’it atu uza teknolojia, maibé atu komprende poder ne’ebé iha sira nia.

“Obrigado barak ita boot sira prezensa iha ne’e transmite ona objetivu utilizasaun media sosial ho seguru no pozitivu ba estudante sira, imi fila ami laiha buat ida atu fó, maibé obrigado imi fila karik husi eskola hato’o boa viajem ,”Xefe Asuntu Estudantil ESJ Públiku Suai, Bernardo Caunan.

Bola ida ba mensajen ida

TLPU la’ós de’it lori koñesimentu kona-ba literásia dijitál. Iha atividade ne’e, TLPU mós fó apoiu ba estudante sira liuhusi uniforme desportu no bola, hodi ajuda eskola dezenvolve atividade desportiva iha ambiente eskolar.

Ba ema balu, bola ida bele haree hanesan ekipamentu simples. Maibé, ba estudante sira iha área fronteira no iha sentru Covalima, bola ida bele sai oportunidade atu hamutuk, halimar, aprende regra, respeita malu no dezenvolve espírito ekipa.

Iha pátio eskola, desportu la’ós de’it atividade fízika. Iha ne’ebá, estudante sira aprende kona-ba dissiplina, kooperasaun, lideransa no responsabilidade.

Tanba bainhira joga iha ekipa, estudante ida aprende katak vitória la depende ba ema ida de’it. Presiza hamutuk, fahe responsabilidade no respeita papel ema ida-idak.

(tom)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *