DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezensa empreza no sidadaun Xina neebe nadodon tama mai Timor Leste (TL) hodi domina merkadu hamosu preokupasaun boot, tanba iha tempu hanesan estranjeiru sira aproveita opurtunidade ekonomia, Timor-oan sira mak soke malu la para. Fenemenu nee laos deit ameasa kbiit ekonomia lokal, maibe fo mos impaktu ba estabilidade no sentimentu sosial iha sosiedade laran.
Iha biban nee Akademista UNPAZ, Marcelino Xavier, nia haree katak situasaun komersiu no imigrasaun neebe sae ho lalais nee kuaze domina husi sidade boot sira too area rural ka foho.
“Xina sira nadodon tama mai no domina fatin-fatin, husi komersiu kiikk too boot. Maibe, situasaun triste mak nee, enkuantu ema liur aproveita merkadu, Timor-oan sira fali mak soke malu, han malu no fahe malun iha rai laran,” dehan Marcelino ba STL, Kuarta nee (22/07/2026).
Nia haktuir tan katak, falta estratejia no kontrolu neebe metin husi governu, halo Timor-oan sira labele kompete ho kapital boot neebe sirkula husi emprezariu estranjeiru sira. Nee rezultadu ba Timor-oan barak mak lakon oportunidade ekonomia iha rai laran.
Haree ba situasaun nee, akademista nee rekomenda ba governu no entidade kompetente sira atu foti pasu firme hodi regula investimentu estranjeiru no imigrasaun, nunee labele hamate oportunidade ekonomia lokal no proteje interese povu nian.
Aleinde nee, Observador Ekonomia, Antônio Sarmento, salienta katak Governu presiza duni foti medida neebe balansu, entre dada investimentu estranjeiru no proteje negosiu kiik rai laran.
“Se la kria polítika hodi proteje no fortalese emprezáriu lokal sira, dependensia ekonomia ba emprezariu estranjeiru sira sei sae no hamate potensia Timor-oan sira nian iha tempu naruk,” dehan nia.
Tuir observador ekonomia nee nia vizasaun, dezafiu boot neebe nasaun enfrenta oras nee mak, tanba fraku iha planu estratéjiku hodi haburas ekonomia nasional, nunee husik merkadu livre la ho kontrolu neebe metin no ikus mai fo biban ba investidor estranjeiru atu domina sentru ekonomia hotu.
Entretantu, oras nee daudaun sidadaun Xina sira barak tebes habelar aan husi kapital Díli too munisípiu, postu administrativu no suku sira hodi halao atividade negosiu sosa ho faan. Prezensa komersiu estranjeiru nee laos deit domina iha sidade boot sira, maibé tama rasik too area rural sira hodi kaer sentru komersiu kiik no retalhu, enkuantu negosiu lokal husi Timor-oan sira kontinua enfrenta dezafiu boot no susar atu kompete ho kapital estranjeiru.
(car)






