DILI, STLTIMORLESTE.com – Besik 35% feto iha Timor-Leste sofre violénsia fízika ka seksuál husi parseiru iha sira-nia moris, tuir estudu internasionál.
Sekretária Estadu ba Igualdade, Elvina Sousa Carvalho, hato’o dadus ne’e iha ninia diskursu durante eventu iha CCD Kaikoli, Sesta-feira (06/11/2026).
Nia dehan katak, feto sira kontinua hasoru limitasaun iha asesu ba finansiamentu, edukasaun superiór no pozisaun tomada-desizaun. Situasaun ne’e afeta liuliu feto ho defisiénsia, feto iha área rurál no grupu vulnerável sira.
“Tuir estudu internasionál, besik 35% feto iha Timor-Leste hetan violénsia fízika ka seksuál husi parseiru iha sira-nia moris,” dehan Elvina Sousa Carvalho.
Nia subliña katak, igualdade tuir lei de’it la sufisiente, maibé presiza muda norma sosiál iha família, komunidade no fatin servisu.
Elvina mós ko’alia kona-ba vizaun Timor-Leste ba tinan 2076, bainhira nasaun sei selebra loron nasionál feto nia aniversáriu tinan 100.
Nia hein katak, iha tempu ne’ebá, labarik feto hotu, iha Dili no área foho, bele asesu ba edukasaun ho kualidade, inklui área siénsia, teknolojia no inovasaun.
Nia aprezenta mós objetivu atu feto sira bele okupa pozisaun lideransa iha Parlamentu, Governu, judisiáriu, setór seguransa, privadu no suku, ho partisipasaun ne’ebé ekilíbriu ho mane.
Objetivu seluk mak hametin autonomia ekonómika feto liuhusi asesu ba kréditu, formasaun no merkadu.
Nia mós hakarak atu uma, eskola no fatin servisu sai fatin seguru, hodi prevene violénsia bazeia ba jéneru.
Elvina enfatiza katak, mane no joven sira tenke sai parseiru iha promosaun igualdade jéneru. “Igualdade la’ós feto nia knaar de’it, maibé ita hotu-hotu nian,” dehan nia.
Nia mós hateten katak, Timor-Leste sei hametin kooperasaun ho ASEAN no CPLP atu fahe esperiénsia no aprende husi nasaun sira seluk kona-ba promosaun direitu feto.
Iha parte seluk, Prezidente Parlamentu Nasionál, Maria Fernanda Lay, afirma katak maski Timor-Leste iha ona enkuadramentu legál no jurídiku atu proteje direitu feto, violénsia doméstika, violénsia seksuál, diskriminasaun no desigualdade kontinua sai dezafiu iha sosiedade.
Nia husu atu sosiedade labele konsidera violénsia hanesan kultura, tanba la iha tradisaun ka kustume ida ne’ebé bele lejitimiza krime hasoru feto.
“Violénsia hasoru feto mak violasaun direitus umanus, viola dignidade umana no sai obstákulu ba dezenvolvimentu nasionál,” dehan Maria Fernanda Lay.
Nia hatutan katak, Estadu iha responsabilidade atu garante protesaun ba vítima sira, promove asesu ba justisa no asegura tratamentu ne’ebé imparsiál.
Maria Fernanda mós apela ba parte hotu iha sosiedade atu kolabora ho Estadu hodi prevene no kombate violénsia doméstika hasoru feto no labarik feto.
(eme)






