BAUKAU, STLTIMORLESTE.com – Governu liu husi Ministeriu Planeamentu Investimentu Estratejiku servisu hamutuk ho Ministeriu Administrasaun Estatal entrega ona Planu Munisipal Ordenamentu Territoriu (PMOT) ba Autoridade Munisipiu Baukau.
Serimonia entrega PMOT nee ofisializa husi Sekretariu Estadu Dezenvolvimentu Lokal (SEDL), Mateus dos Santos Tallo iha loron 24 Junhu tinan nee, neebe serimonia refere realiza iha Sentru Konvensoens Baukau (CCB – sigla português) Vila Antiga.
MPOT ba Munisipiu Baukau ho vizaun katak, Munisipiu Baukau hanesan sentru ekonomiku no polaridade estruturamente rejiaun oriental Timor Leste nian, neebe afirma husi dezenvolvimentu industria, turizmu, komersiu no servisu iha nivel superior, valoriza no esplora iha tempu neebe hanesan potensial agrikola rejiaun nian no ninian rekursu natural, patrimonial no kultural sira liu-liu iha Baukau Vila.
Programa PMOT estabelese liu husi Dekretu Lei Nu. 35/2021 no fasilitasaun husi Ministeriu Planeamentu Estratejiku no Dezenvolvimentu neebe elabora no hetan aprovasaun husi Konselhu Ministru iha loron 12 Marsu 2025 sai hanesan instrumentu no planeamentu Munisipiu nian iha Munisipiu Baukau.
“Atinjimentu Baukau oan sira hetan ona Planu Ordenamentu Teritoriu, planu nee too pontu aprovasaun, tanba rezultadu servisu Baukau oan rasik mak defini orientasaun ba jestaun espasu sira iha teritoriu Baukau nian, tanba nee tenki orgulhu no sai nain ba instrumentu nee hodi utiliza ho lolos,” hateten Mateus dos Santos Tallo iha Vila Antiga Baukau bainhira entrega PMOT ba Autoridade Munisipiu Baukau.
Governante nee sublina, PMOT hanesan instrumentu planeamentu ida neebe fo dalan atu estabelese estratejia dezenvolvimentu territorial no politika Munisipal ordenamentu territoriu urbanizmu nian.
No PMOT sei sai hanesan feramenta dahuluk ho forsa legal atu orienta, kontrola ba okupasaun, uzu no transformasaun rai nian husi entidade publika no privada iha nivel Munisipal fo orientasaun no kordenasaun ba investimentu publiku nian.
Nia fundamenta, funsaun PMOT laos atu organiza deit uma hela fatin, edifisiu inklui estrada, parke no infrastrutura sira seluk, maibe hanesan planu estratejiku ida neebe sai instrumentu ba kreximentu no jestaun rekursu sira hodi reflete valores aspirasaun husi komunidade sira iha nivel munisipiu.
Tanba munisipiu sei kontinua dezenvolve no fornese dazafiu territorial urbanizasaun, presaun ba ambiente, nesesidade ba hela fatin, mudansa ekonomia inklui nesesidade sektorais sira seluk neebe identifika no propoin ona iha planu dezenvolvimentu munisipal ba tinan 5 oin mai.
“Kestaun hirak nee, se karik ita la iha Planu Ordenamentu Territoriu neebe klaru, mak sai fali dezafiu hodi impede fali prosesu dezenvolvimentu iha ita nia munisipiu rasik,” Mateus dos Santos Tallo akresenta.
Tuir SEDL nee katak, PMOT hanesan kondisaun dezenvolvimentu ida neebe sei fo apoiu ba implementasaun Planu Dezenvolvimentu Munisipiu nian neebe iha kontribuisaun papel importante ida ba desentralizasaun administrativa sira dadaun lao territoriu nasional.
Nunee enkoraja Autoridade Munisipiu Baukau no entidade hotu atu haree planu refere laos hanesan dokumentu deit, maibe konsidera hanesan referensia atu konsulta regularmente lideransa no jestaun neebe presiza duni involvimentu ativu, vijilansia no kreatividade, tanba planu bele furak, maibe laiha objetivu estratejiku sei la iha valor.
Prezidente Autoridade Munisipiu Baukau, Veneranda Lemos agradese ba linha Ministeral neebe involve iha ekipa elabora PMOT neebe importante tebes, tanba liu husi programa refere bele organiza sidade ida no kontinua dezenvolve Munisipiu sira.
“Bainhira ita koalia kona-ba ordenamentu territoriu, ema balun dehan atu mai ordena saida, maibe tenke ordena para sasan sira lao ho lo-loos, tanba sidade laran kalen lixu nakonu, animal halai tun sae, buat sira nee hotu tenke ordena ho didiak, dokumentus lubuk ida Baukau simu atu komesa ona ordenamentu territoriu lao ho diak,” hateten PAM Baukau.
Veneranda argumentu, implementasaun programa PMOT la fasil, maibe Munisipiu Baukau prontu atu hasoru dezafiu sira, tanba garante implementasaun PMOT iha Baukau sei hetan apoiu masimu husi entidades sira neebe iha objetivu hanesan liberta linha saudavel iha Baukau neebe hahu ona implementa inisiu programa muda negosiante sira husi okupa espasu publiku no seluk tan.
Autoridade masima Administrasaun Munisipiu Baukau nee sublina, muda negosiante sira iha merkadu Vila Nova no Beskem ba merkadu Tuanau nuudar atividade ida prienxe PMOT neebe bele fo espasu ba prosesu reabilitasaun estrada urbana ho distansia kilometru 23 iha Baukau Vila.
Entretantu serimonia entrega PMOT ba Autoridade Munisipiu Baukau reprezentante husi Governu Sentral MAE-SEDL Mateus dos Santos Tallo akompanhia husi MPIE-Diretor Jeral Ordenamentu Territoriu Roger Tertuliano Belo neebe hetan partisipasaun masimu husi Autoridade Sivil no Militares sira iha Munisipiu Baukau.
(tom)







