DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Republika (PR), Jose Ramos Horta fo parabens ba IX Governu Konstitusional nia esforsu makaas, oras nee kresimentu ekonomiku sae.
Prezidente Republika Jose Ramos Horta hatoo lia hirak nee ba jornalista sira bainhira remata halo enkontru ho Prezidente Konselhu Ministru iha Kantina Matak Palasiu Prezidensial Nikolao Lobato, Bairo Pite, Tersa (01/07/2025).
PR hatete, maske oras nee daudaun funu iha fo impaktu makaas ba mundu, maibe inflasaun iha Timor sae 1% bele too deit 2%.
Prezidente Republika hatete, iha 2023 too 2024 Governu tau matan makaas no Prezidente rasik momentu neeba la komprende la hatene dimensiasaun problema neebe VIII Governu Konstitusional halo ho sistema finanseiru iha, se mak iha Governu nuudar Primeiru Ministru, Ministru Finansas mak haree problema sira nee komplikadu los kuandu iha sistema ida monta ona tinan lubuk ida nia laran ba kotuk, liu husi Governu AMP 2007 ba oin gasta lubuk ida halo investimentu makaas iha sistema finanseiru ita nia ke sai diak tebes, derepente iha VIII Governu komesa muda buat sira nee hotu nee mak IX Governu simu no imposivel atu ezekuta o nia programa ho orsamentu neebe runguranga neebe simu mai husi VIII Governu, ida nee Prezidente akompanha lee afinal buat nee komplikadu los.
Prezidente Republika hatete, hahu iha 2025 sasan komesa lao makaas infraestrutura book iha Timor Leste tomak, fatin balun seidauk ezemplu iha zona fronteira abandonadu los iha Fatumeta, Fatululik Fohorem ida nee Prezidente koalia ona ho Primeiru Ministru no Ministru Gastão Sousa no Prezidente fiar ho orsamentu 2026 Governu sei book fronteira.
“Uluk nee lakon pasiensia tanba demora ho lei investimentu, maibe buat sira nee hotu lori tempu, buat sira nee barak no prontu no tempu badak Governu aprova lei investimentu tribunal arbitrazen kontratu ba empreza bobot mai nee komesa lao ona, nee duni hau hatete kresimentu ekonomiku Timor Leste hau nia estimativa hau haree bele sae 4% ba leten bele too 5% nee laos mai husi banku mundial mai husi banku sentral, hau nia analiza apresiasaun neebe hau haree iha bairu bairu iha Timor, hau haree hau bele hatete nee kresementu ekonomiku komesa,” katak PR Horta.
Prezidente Republika hatete, kontribui ba ida nee mos turista komesa mai barak iha Timor kuaze loron loron ema mai estuda no vizitante maske apezar seidauk halo marketin boot iha liur bilhete aviaun kontinua karun, se karik bilhete aviaun folin tun entaun ema atus ba atus loron loron mai Timor, maibe agora bilhete karun demais, maibe barak komesa mai ona, investor oin oin mai.
“Hau rona tempu badak lei sira nee prontu ona, buat lao daudaun ambiente pozitivu diak, hau fo parabens ba IX Governu Maun boot Xanana ita haree iha Timor komesa book aan ekonomia apezar ke maske situasaun iha mundu mundial difisil tebes ke fo impaktu ba ekonomia mundial nee la halimar Ukrania kontinua nafatin, Gaza, Palestina, Iran, Israel iha konflitu boot, buat sira nee halo folin mina nakdoko no laos folin mina deit kustu roo ahi ba mai halo folin produtu sae maibe apezar ida nee ita haree istimativa inflasaun iha Timor masimu se atu sae karik hau la fiar bele liu 2%, agora hau hanoin 1% ital inflasaun nee norma ida internasional,” katak PR Horta.
PR dehan, se inflasaun mak nunee Timor Leste konsege aguenta mantein 2% iha 2025 no iha tinan oin 2026 Timor Leste iha susesu boot.
(eme)
