Kazu MCIA Tribunal Kondena Arguidu Nain 12, Devolve Fali Osan ba Estadu US$ 36 Mil

Tribunal Judisial Primeira Instansia Dili. (Foto: Espesial)

DILI, STLTIMORLESTE.com – Tribunal Judisial Primeira Instansia Dili liu husi leitura akordaun, deside hodi absolve arguidu LLRM husi akuzasaun neebe iha, no kondena arguidu nain 12 ho inisial CPS, AB, GMR, AB, DdCA, JB, HdC, AdC, FL, LIHF, AdC, MPC, atu devolve fali osan US$ 36.000,00 ba kofre Estadu.

Iha sala julgamentu laran Juiza prosesu Jumiati Freitas deklara katak, prosesu nee lao kleur ona, maibe arguidu sira koopera ho Tribunal.

Juiza deklara katak, osan subensaun neebe benefisiariu sira hatama proposta hodi hetan, tuir kontratu nee benefisiariu sira tuir lo-loos utiliza osan nee didiak halo verifikasaun halo kontrola hodi halo relatoriu, maibe benefisiariu sira la halo ida nee, tanba balu razaun katak la hetan akompanha husi teknika, no balu dehan la iha kapasidade hodi halo ida nee, tanba nee Tribunal konsidera se sente la iha kapasidade atu jere osan nee labele halo proposta hodi simu osan.

Tanba nee arguidu sira hanesan AdC, AC, FL, no LIHF, Tribunal haree ba iha faktus provadus no etende katak, ba arguidu nain haat neebe Tribunal temi ona julga prosedente ba akuzasaun Ministeriu Publiku nian absolve arguidu nain haat hanesan ko autor ba pratika krimi Partesipasaun Ekonomia no Negosiu.

No segundu absolve arguida sira hanesan benefisiariu CPS, MPdC, LLRM, AB, GMR, AB, DdCA, JB, JdC, ba ko autor pratika krimi Partisipasaun Ekonomia no Negosiu no absolve mos husi ko autor ba pratika krimi Administrasaun Danoza.

No kondena arguidu AdC, AC, FL, no LIHF hanesan ko autor pratika krimi Administrasaun Danoza neebe previstu iha artigu 274 ho nia kastigu fulan 8 prizaun no Tribunal entende tuir artigu 78 Tribunal halo substituisaun pena prizaun ba pena multa, tuir artigu 67 kodigu Penal tanba krimi nee nia kastigu la aas liu tinan 1.

No bazeia ba kapasidade ekonomia arguidu sira nian, Tribunal entende durasaun total multa 240 dias de multa ekivalente fulan 8 prizaun, fiksadu arguidu AdC ho valor US$ 5 kada loron, fazer Mil Duzentos Dolar Amerikanu, tuir artigu 76 la selu sei hetan pena alternativa durante loron 150 iha prizaun.

Arguidu AC, FL no LIHF Tribunal kondena ho taxa diaria US$ 2 kada loron, total kustu US$ 180, se la selu sei hetan pena alternativa durante loron 160 iha prizaun.

Tribunal mos konsidera kona-ba benefisiariu sira la prienxe kona-ba ko autor pratika krimi Partisipasaun Ekonomia no Negosiu, no ko autor pratika krimi Administrasaun Danoza, tanba sira nia hahalok nee falta de kontrola deit, la halo verifikasaun didiak no la halo relatoriu. Tanba nee mak ba benefisiariu sira Tribunal kondena pratika krimi Administrasaun Danoza por Neglijente neebe previstu iha artigu 255 numeru 2 husi kodigu penal, ho nia kastigu pena multa neebe Tribunal fiksa pena multa 60 dias de multa, taxa diareaUS$ 1 koresponde ba US$ 70, se la selu sei hetan pena alternativa durante loron 40 iha prizaun.

Kona-ba indimnizasaun sivil Tribunal kondena arguidu nain 12 atu selu ba estadu osan rihun US$ 36.

Tribunal mos fiksa kustu judisial ba arguidu AdC ho US$ 100, arguidu LIHF US$ 50, arguidu CPS US$ 2, arguidu AB US$ 20, arguidu GMR US$ 20, no arguidu JB US$ 20.

No Tribunal deside absolve total arguidu LLRM ba ko autor pratika krimi Administrasaun por Neglijensia, no Partisipasaun Ekonomia, tanba arguidu kumpri ba kontratu neebe iha hodi halo relatoriu final.

Tribunal mos deklara, depois desizaun sai sei notifika parte sira, atu se mak la konkorda bele halo fali rekursu tuir prazu neebe iha loron 30.

Antes nee iha alegasaun Prokurador Matias Soares solisita ba iha Tribunal atu kondena arguidu nain haat hanesan, atu aplika pena prizaun efetivu tinan 8 ba arguidu AdC neebe altura neeba asumi kargu nuudar eis Ministru Komersiu Industria no arguidu AC nudar Eis Diretor Jeral MCIA, arguidu FL nuudar Diretor Korporativu MCIA, no arguidu LIHF nuudar Diretor Finansas MCIA, tanba konsidera provadu komete krimi Administrasaun Danoza, Partisipasaun Ekonomia iha Negosiu no abuzu poder.

Enkuantu arguidu nain sia sira seluk neebe nudar benefisiariu ba osan subensaun publiku iha alegasaun Ministeriu Publiku husu Trubunal atu aplika pena prizaun efetivu tinan 7 fulan 6, tanba arguidu sira nee komete krimi la hanesan. No arguidu sira neebe mak nuudar dirijente MCIA hodi atribui osan subensaun ba benefisiariu sira nee, MP imputa krimi tolu mak hanesan ko autor ba krimi Administrasaun danoza, Partisipasaun Ekonomia iha Negosiu no abuzu poder, maibe benefisiariu sira nee Ministeriu Publiku alega ho krimi rua deit Administrasaun danoza no krimi partisipasaun ekonomia iha negosiu, tanba nee moldura penal neebe imputa ba sira diferente.

Enkuantu Defeza CPS, Fernando da Costa hateten, Minsteriu Publiku alega eis Ministru Komersiu Industria Ambiente AC no Dirijente tolu husi MCIA pena prizaun efetivu tinan 8, tanba razaun katak krimi neebe mak MP imputa ba arguidu sira nee provadu, katak arguidu sira envolve krimi referida no husu atu arguidu sira devolve fali osan neebe sira atribui ona ba benefisiariu sira tanba ho hahalok arguidu sira nee Estadu sofre prejuizu.

Nia dehan, ba iha arguidu sira seluk Ministeriu Publiku husu para Tribunal kondena pena efetivu prizaun tinan 7 fulan 6.

Hatutan, MP husu Trubunal aplika pena sira nee, tanba krimi neebe mak imputa ba arguidu sira la hanesan, tanba sira neebe tur iha estrutura MCIA ninian nee kondena ho krimi tolu, krimi administrasaun danoza, Partisipasaun Ekonomia iha Negosiu no abuzu poder, tanba ida nee mak Ministeriu Publiku husu ba iha Tribunal aplika pena ida nee.

Esplika tan, parte Defeza husu para Tribunal atu absolve arguidu sira husi krimi neebe Ministeriu Publiku imputa ba arguidu sira, tanba osan subensaun publiku neebe Governu liu.husi MCIA atribui ba arguidu momentu neeba laiha lei ministeriu nian neebe dehan katak, uza osan subensaun publiku kuandu la utiliza hotu tenke devolve, tanba nee mak Defeza husu atu absolve arguidu sira.

Tuir akuzasaun katak, prosesu nee lori ba iha Tribunal, ligasaun iha tinan 2014 tinan 2015 no tinan 2016, Ministeriu Komersiu Industria Ambiente preve orsamentu Estadu ho naran fundu Suvensaun Publika hodi fo apoiu ba grupu benefisiariu 8 neebe halo sira nia atividade iha varias ekonomia neebe namkari iha munisipiu haat hanesan, Aileu, Ainaro, Manufahi no Kovalima.

Maibe iha parte implementasaun ka ezekusaun fundu subensaun publiku grupu benefisiariu sira la kumpri regra, no prosedimentu neebe define ona iha dekretu Governu numeru 01/2009 loron 18 fulan Fevereru no manual fundu suvensaun publika versaun tetun nian neebe estabelese iha tinan 2015 ho nia kontratu sira husi parte neebe envolve iha atividade nee.

Bazeia ba dokumentus no depoimentus testemunha katak, grupu hirak nee seidauk relata relatoriu gastu orsamentu ba MCIA no la iha fiskalizasaun, Monitorizasaun no kontrolu husi MCIA ba atividade grupu nian, ida nee kontra regra iha kontratu no Dekretu Governu Numeru 1/2009 hamosu prejuizu ba orsamentu Estadu.

Atu responsabiliza, atu responsabel Grupu sira, Dirijente Diresaun Geral Industria no Coperativa, Dirijente Diresaun Komersiu, Dirijente Diresaun Geral Administrasaun Finansas.

Tanba nee arguidu AC, AC FL, LIHF, ho forma livre deliberada, konsientemente hodi sertifika aprova no asina orsamentu Estadu nian liu husi programa Subensaun Publika hodi fo benefisiu ba arguidu CFS, LLRM, AB, GMR, AB, DCS, JB, MP, maibe viola no la kumpri prosedementu neebe regula iha kalsula 5 numerun1 no artigu 10 no klasula 5 alinea B artigu 6 numeru 31 dekretu Governu No.1/2009 hodi fo prezuizu ba Estadu.

No arguidu sira hatene katak hahalok nee proebidu no hetan punisaun tuir lei penal, maibe nia kontinua pratika asaun nee.

Tanba nee konstitui arguidu AC, AC, FL, LIHF, nuudar ko autor material ho forma konsumadu ba krime Abuzu Poder, Partesipasaun Ekonomia em Negosiu, Administrasuan Danoza iha artigu 297, artigu 299, no artigu 274.

Arguida CPS, LLRM, AB, GMR, AB, DCA, JB, MP asina konratu ho arguidu AC, AC, FL, LIHF, hodi simu osan husi Estadu hodi halao atividade Negosiu sira nian, maibe sira la jere ho diak no sira viola no la kumpri prosedementu neebe regula iha kalsula 5 numerun1 no artigu 10 no klasula 5 alinea B artigu 6 numeru 31 dekretu Governu No.1/2009 hodi fo prezuizu ba Estadu.

Tanba nee arguida CPS, LLRM, AB, GMR, AB, DCA, JB, MP ho forma livre deliberada konsientemente la administra didiak, osan Estadu nian neebe sira simu husi arguidu AC, AC, FL. LIHF, nunee fo prezuizu ba Estadu RDTL.

Tanba nee konstitui arguida CPS, LLRM, AB, GMR, AB, DCA, JB, MP nuudar ko autores material ho forma konsumada ba krime Administrasaun Danoza, Partesipasaun Ekonomia Negosiu tuir artigu 274 no artigu 299 husi Kodigu Penal.

Audensia julgamentu nee, prezide husi Juiz Koletivu, Joao Ribeiro, Jose Gonsalves, Jumiati Freitas, Ministeriu Publiku reprezenta husi Prokurador Matias Soares, arguidu hetan asistensia legal husi Defensor Publiku no Advogadu Privadu.

(ter)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *