DILI, STLTIMORLESTE.com – Jurista Timoroan konsidera katak, tempu too ona atu harii Sentru Juvenil hodi tau joven sira neebe komete krimi iha fatin ketak ida.
“Hau hanoin sentru juvenil nee importante tebes para Governu bele estabelese sentru juvenil, ida nee Governu nia planu neebe diak, tanba ita hatene katak iha kodigu penal labarik sira neebe mak idade 16 mai kraik nee imputalidade por razaun de idade, entaun sira labele hetan responsabilidade kriminal,” dehan Jurista Sergio Dias Quintas ba jornalista STL iha Kaikoli, Kinta (17/07/2025).
Nia hatutan, banhira lei defini katak sira laiha responsabilidade kriminal, entaun sira labele kastigu hamutuk ho ema idade neebe boot. Ho ida nee Governu tenke kria kondisaun ida ou sentru ida para sulan sira iha neeba.
Esplika tan, enkoraja Governu para atu hari ou estabelese sentru juvenil, tanba sentru juvenil importante tebes, laos labarik sira pratika tiha krimi depois husik livre hanesan nee deit labele, no inan aman labele hanoin katak labarik sira neebe mak minoridade ses husi sira nia responsabilidade.
Quintas dehan, Estadu iha obrigasaun atu kria sentru juvenil ida ba joven sira liu-liu labarik sira neebe minoridade pratika krimi, atu tau sira iha sentru juvenil hodi eduka sira nia mentalidade atu aban bainrua sira sai husi sentru juvenil re-intrega iha sosiedade mai ho skil ida tantu kapasita sira liu husi formasaun mentalidade no formasaun ba area saida deit.
Reforsa, labarik neebe mak minoridade pratika krimi ruma sira nia tratamentu nee laiha diferensia ho ema boot, tau sira iha sentru juvenil ho tratamentu hanesan, soke sira labele kastigu ho ema boot, se kastigu hamutuk mak sira sei aprende fali buat ruma husi ema boot.
Tanba nee tau sira iha fatin ketak liu-liu iha sentru juvenil atu eduka sira liu husi Edukasaun formal no liu husi Edukasaun informal. Edukasaun formal mak por ezemplu estadu bele kria kondisaun haruka profesor ba hanorin sira iha sentru juvenil nomos iha tekniku balu neebe iha skil bele hanorin sira iha sentru juvenil.
Afirma, kuandu tama iha sentru juvenil laos husi instituisaun seluk mak haruka, maibe ida nee liu husi desizaun Tribunal mak lori sira ba sulan iha sentru juvenil ho forma ida katak, eduka sira maibe ida nee mos hanesan espesie pena, maibe laos pena ida neebe mak deskreve Kodigu Penal.
Jurista haree durante nee labarik lubuk ida ho minoridade pratika krimi mai ona iha Tribunal, maibe tanba ita nia kodigu penal dehan katak labarik neebe mak ho idade minoridade sira sei la hetan responsabilidade kriminal.
Nunee, kuandu Juiz sira haree minoridade neebe mak pratika krimi ruma mai iha Tribunal, Juiz sira tenke komprova ho sertidaun nasimentu haree labarik sira nee nia idade minoridade ka lae, se karik labarik sira nee idade minoridade laiha dalan seluk Juiz sei absolve sira, tanba estadu seidauk kria kondisaun ida para atu kondena labarik sira.
Banhira seidauk iha sentru juvenil atu tau labarik sira iha neeba sei afeta labarik sira neebe mak pratika krimi, tanba nee se karik labarik sira pratika krimi mai tiha Tribunal mak haree katak, tanba ho razaun imputabilidade razaun de idade fisikolojiamente sei afeita ba sira, tanba buat neebe mak sira pratika sai hanesan baibain ba sira.
Iha fatin ketak, Ministru Justisa Sergio Hornai deklara katak, Governu liu husi Ministru Justisa iha ona planu no tuir planu sei estabelese iha Tibar.
“Iha ona planu sei harii iha Tibar, tanba nee nia prosesu sei lao hela,” dehan MJ.
Hatutan tan, importante duni estabelese Sentru Juvenil, atu nunee bele tau separadu entre dadur sira neebe idade kiik husi sira neebe idade boot.
Tuir observasaun STL nian, oras nee daudaun iha Prizaun Bekora dadur sira neebe idade Juvenil sei kontinua tau iha Prizaun Bekora, tanba seidauk iha fatin ida ketak hodi tau dadur juvenil sira.
(ter)







