DILI, STLTIMORLESTE.com – Foin lalais nee Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão halao vizita ofisial loron rua ba Singapura, husi loron 14 – 15 Julhu 2025, Xefe Governu Timor Leste (TL) apresia ho prontidaun Singapura ninian, hodi apoia TL iha faze preparasaun sai membru plenu Association of Southeast Asian Nation (ASEAN).
“Hau apresia oportunidade atu reafirma ita nia relasaun bilateral neebe forte no atu troka hanoin kona ba dezenvolvimentu rejional,” PM Xanana afirma lia nee iha ambitu enkontru bilateral Xefe Governu TL, Xanana Gusmão ho Xefe Estadu Singapura, Tharman Shanmugaratnam iha Istana Villa Singapura, iha Segunda semana kotuk neebe STL asesu liu husi media Gabinete PM, Kuarta (23/07/2025).
PM Xanana, hatoo obrigadu ba Prezidente Tharman Shanmugaratnam tanba simu delegasaun iha reuniaun bilateral nee no haksolok.
PM Xanana rekonhese, iha tinan barak nia laran, Singapura fo apoiu importante iha administrasaun publika, formasaun teknika no governasaun ba TL, tanba nee TL hein atu harii iha fundasaun ida nee no identifika area foun sira kooperasaun nian inklui komersiu, investimentu, infraestrutura no edukasaun.
“Ami agradese ba Singapura nia apoiu, partikularmente iha kapasitasaun no kooperasaun teknika. ASEAN importante tebes ba ita nia rejiaun nia dame no progresu no ita iha kompromisiu atu kontribui ba ninia susesu,” dehan PM Xanana.
Singapura afirma Prontidaun
Iha sikun seluk, PM Xanana hasoru mos ninia omologu, Primeiru Ministru (PM) Singapura Lawrence Wong. Iha sorumutu nee, Xefe Governu Singapura afirma, sei intensifika Singapura ninia apoiu ba kapasitasaun governu TL nian, bainhira adere ba ASEAN nuudar membru plenu.
PM Singapura Lawrence Wong hatete, pakote Apoiu prontidaun ASEAN, Singapura tl neebe agora konhesidu nuudar pakote Stars (eStars) neebe hadia ona, sei fornese asistensia neebe personalizadu, atu ajuda nasaun Sudeste Aziatiku nee kumpre rekizitu sira atu adere ba akordu ekonomiku xave sira ASEAN nian.
PM Wong hateten, pakote neebe atualizadu nee, sei inklui mos formasaun neebe alinha ho TL nia prioridade dezenvolvimentu nasional, nunee mos programa dezenvolvimentu lideransa no bolsa estudu ba futuru lider Timoroan sira.
“TL nia adezaun oin mai ba ASEAN, hanesan marku signifikativu ida, tantu ba ita boot nia nasaun no ba ASEAN. Singapura hein atu simu ita boot ho laran ksolok iha familia ASEAN no ami sei kontinua hamriik hamutuk ho ita boot iha viajen ida nee,” deklara PM Wong dirije direta ba PM Xanana.
TL Oferese Aikameli oan 60
Sekuensia seluk, PM Kay Rala Xanana Gusmão, oferese Ai kameli oan hamutuk hun 60 ba Singapura.
Serimonia entrega ai kameli oan hirak nee, halao iha Salaun Pan Pacific Hotel iha ambitu almosu hamutuk neebe oferese husi PM Singapura nian, Lawrence Wong, Domingu (14/07/2025) no kuda iha Gardens by the Bay, Segunda (15/07/2025).
Molok entrega, Embaixador TL iha Singapura, Alexandre Tilman introdus ba PM Singapura, Lawrence Wong katak, ai kameli hirak nee hanesan prezente ba Singapura neebe komemora tinan 60 Independensia.
PM Xanana Vizita Cora Enviroment Singapura
PM Kay Rala Xanana Gusmão halao vizita ba Cora Enviroment iha Singapura, Tersa (15/07/2025).
Cora Environment mak iha linha frente ba solusaun ambiental sustentavel sira iha Singapura neebe komprometidu atu hasae kualidade moris liu husi servisu ba jestaun lixu nian neebe kompreensivu no inovativu.
Cora Environment Servisu ba seitor munisipiu, industrial no komersial neebe iha esperiensia liu dekada rua no agora daudaun atende kliente liu 400,000.
PM Xanana Hatoo Diskursu iha RSIS
PM Kay Rala Xanana Gusmão hetan oportunidade hodi hatoo diskursu iha Eskola Estudu Internasional S. Rajaratnam (RSIS) ho tema “Timor Leste no ASEAN, Kapitulu Foun iha Rejiaun Nia Istoria”.
PM Xanana reflete kona ba instabilidade global no erozaun norma internasional sira, hodi sublinha importansia kooperasaun rejional, pas no solidariedade. PM destaka TL nia viajen husi konflitu ba demokrasia no espresa kompromisu makaas ba valor sira ASEAN nian inklui soberania, naun interferensia no direitus umanus.
Nia reafirma, TL nia prontidaun no determinasaun, atu adere ba ASEAN, laos deit nuudar membru, maibe nuudar kontribuinte ativu ba pas rejional, prosperidade no reziliensia. PM Xanana elojia ASEAN nia unidade no diplomasia iha mundu neebe fraturadu no husu ba kooperasaun rejional neebe klean liu, atu asegura katak laiha nasaun ida maka husik hela iha kotuk.
Fifty Secrets Of Singapores Success
Iha sikun seluk, Professor Tommy Koh husi Singapura oferese livru neebe nia rasik edita ho Titulu “Fifty Secrets Of Singapores Success” ba PM, Kay Rala Xanana Gusmão, tersa (15/06/2025).
Tommy Koh hanesan belun diak neebe sempre fo hanoin diak ba PM, Xanana Gusmão kona ba modelu dezenvolvimentu sustentavel. Serimonia entrega nee halao iha ambitu almosu hamutuk entre PM ho Professor Tomy Koh iha Hotel Pan Pacific Singapura.
Vizita Konselhu Dezenvolvimentu Habitasaun Singapura
Iha loron tersa (15/07/2025), PM, Kay Rala Xanana Gusmão halao mos vizita ba Konselhu Dezenvolvimentu Habitasaun Singapura nian iha Toa Payoh. Iha vizita nee, PM simu husi Visi Chief Executive Officer (CEO), Thomas Seow no Visi Diretor, Lui Wen Quing.
Falta fulan balun tan iha tinan nee, TL hein ba adezaun formal iha Simeira ba dala 47 hanesan marku importante ida ba povu TL ho nia fatin iha Sudeste Aziatiku.
Durante vizita ofisial no reuniaun bilateral nasaun rua, PM Xanana hetan akompanhamentu husi husi Visi Primeiru Ministru no Ministru Koordenador Assuntus Ekonomikus no Ministru Turizmu no Ambiente, Francisco Kalbuadi Lay, Ministru Negosiu Estranjeiru no Kooperasaun, Bendito dos Santos Freitas; Visi Ministra ba Assuntu ASEAN, Milena Maria da Costa Rangel, Sekretariu Estadu Komunikasaun Sosial, Expedito Dias Ximenes, Embaixador TL iha Singapura, Alexandre Tilman no Xefe Gabinete Primeiru Ministru, Elizabeth Exposto.
(jos)







