ME Identifika fatin 8 harii Pre-Eskolar iha Oekusi

Foto: STL/Joseph Koa

AMBENO, STLTIMORLESTE.com – Sekretraria Rejional Edukasaun no Asuntu Sosial (SREAS) hamutuk ho Ministeriu Edukasaun (ME) identifika ona fatin 8 iha Oekusi atu harii pre-eskolar.

Informasaun nee hatoo husi Sekretaria Rejional Edukasaun no asuntu Sosial (SREAS), Inacia Tamele ba jornalista sira hafoin abertura workshop iha SREAS Santa Rosa Oekusi, durante loron rua, hahu iha loron Kuarta (06 too 07 Agostu 2025) atu dezamina informasaun kona ba diploma ministerial planu redi edukasaun pre-eskolar ba kuadru pesoal estabelesimentu edukasaun pre-eskolar publiku iha Rejiaun Administrativa Espesial Oekusi -Ambeno (RAEOA) iha suku 8, Kuarta (08/08/2025).

“Hau hanoin, formasaun ida nee importante teb-tebes, tanba durante nee, ita foin primeira bes, ensino pre-eskolar atu harii iha Oecusse. Liu husi sosializasaun ka divulgasaun neebe ami halao nee, atu halo tan iha suku 8 hanesan Suku Nipane, Kutete, Usi Taqueno, Ban Afi, Beneufe, usi Taku, Suni ufe no Suku Malelat ho objetivu ita tenke tenke prepara ita nia labarik estudante sira, antes ita nia estudante sira ba kontinua sira nia estudu iha nivel eskola bazika ninian, tanba ita kuandu haree, kualidade edukasaun atu lao diak, ita tenke prepara sira, antes sira husi uma familia maka ba iha pre-eskolar neebe hau mensiona iha leten, kuandu sira iha ona kunhesementu iha pre-eskolar, sira kontinua eskola iha ensino baziku 1,2,3, ida nee fasil loos ba sira para aprende siensia, aprende Lingua ho diak,” dehan Inacia Tamele.

Nia haktuir tan katak, estuante sira bainhira tama iha ensino bazika, sira tenke domina kedas alfabetu ho numerasi, kuandu sira domina ona pontu rua nee, entaun kona ba lee, forma liafuan aprende fali lian daruak no datoluk nee, fasil tanba sira nia karakter no mentalidade, ida nee fasil ona ba sira.

Edukasaun formal maka pre-eskolar maibe edukasaun non formal nee mai husi familia, ida nee importante.
“Durante loron rua formasaun nee, halo sosializasaun kona ba lei rejime juridiku ninian. Koalia kona ba prepara formadores sira ba pre-eskolar ka profesores sira, ida nee depois mak fo formasaun ba sira durante loron 6 neebe formasaun nee sei foka ba literasia no numerasia nomos oinsa atu halo aprosimasaun ba labarik hirak neebe foin mai husi ninia uma atu aprende iha sala laran, tanba nee agora prepara rekursu umanus nomos ita tenke halo sosializasaun ba komunidade, Autoridade lokal, tanba nee iha formasaun nee prezensa mos Jestor Postu Administrativu Pantemakassar, Lorenco da Cunha ho Nitibe, Agustino Afulit, lolos nee Jestor Pasabe ho Oesilo mos tenke partisipa maibe iha asuntu seluk neebe maka sira halao iha sira nia serbisu fatin maka ira la marka prezensa,” dehan nia.

Responde kona ba orsamentu harii pre-eskolar, Sekretaria Rejional Edukasaun no asuntu Sosial, Inacia Tamele dehan, orsamentu harii pre-eskolar nee, prepara husi Ministeriu Edukasaun, Sekretaria Rejional Edukasaun no Asuntu Sosial, halao sosializasaun deit.

Responde pergunta kompanhia abandona projetu harii infraestrutura Pre-eskolar iha Paineno Suku Bobocase, Postu Adminstrativu Pantemacassar, Sekretaria Rejional Edukasaun no Asuntu Sosial Inacia tamele dehan, kompanhi abandona projetu harii eskola, laos deit iha Paineno maibe Eskola ida harii iha Ulas mos kompanhia abandona.

“Agora dadauk ami nia ekipa halo hela inspeksaun ba kompanhia hirak neebe abandona projetu governu nian, harii eskola. Ita kuandu harii eskola iha bairru ida ka suku ida, ita presiza haree husi uma kain hira maka hela iha neeba tenke hatene, uma kain hira maka sei produtivu no uma kain hira mak la produtivu ona, sei karik ita haree maka labarik barak iha area neeba, tenke harii eskola iha neeba, agora eskola iha ona, prepara deit rekursu umanus. Projetu foun harii eskola foun iha tinan 2025 hamutuk eskola 3 mak hanesan harii konstrusaun eskola foun iha Kiupanaf, Poasboot ho Fatubena nunee mos halo reabilitasaun eskola ida iha Noapai, Suku Cunha, nunee mos harii konstrusaun ba biblioteka, maibe seidauk halo tenderizasaun, foin maka halo hotu ninia dezenhu no BOQ,” dehan nia.

Iha fatin ketak, Autoridade Lokal Suku Kutete, Jose Antonio Bana sente kontente tanba governu sentral liu husi Ministeriu Edukasaun atu harii pre-eskolar iha kada suku, ida nee diak atu prepara lararik sira husi pre-Eskolar nunee bainhira sira tama ona iha eskola bazika, sira iha ona kunhesementu bazika ona kona ba literasia no numerasi, nunee sira bele aprende ho diak liu tan.

“Ami hanesan Autoridade Suku Kutete, sente kontente teb-tebes, tanba nee ami durante nee forma ekipa neebe organiza iha suku laran, hodi nunee rejistu labarik sira husi tinan 4 no tinan 5, atu prepara sira, kuandu governu estabelese ona pre-eskolar, labarik sira nee preparadu ona atu tama eskola deit ona,” dehan nia.

Nunee Komunidade Aldei Kutete, Manda Colo sente kontente tanba governu atu harii pre-eskolar, ida nee nuudar inan aman, kontente atu labarik sira husi tinan 4 ba tinan 5, sira hahu tama ona iha pre-eskolar nee hodi aprende literasia no numerasia.

(jos)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *