Horta: 20 Agostu fo Hanoin Kona-ba Konflitu Trajiku Dahuluk

Foto: STL/Emerenciana Pinto

DILI, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Republika (PR), Jose Ramos Horta hatete, loron FALINTIL 20 Agostu hanesan loron neebe fo hanoin fila fali ba ema hotu, kona-ba konflitu trajiku dahuluk nian iha tinan 1975.

Prezidente Republika, José Ramos Horta hatoo kestaun nee liu husi diskursu selebra tinan 50 fundasaun FALINTIL, Forsas Armada ba Libertasaun Nasional Timor-Leste nian, iha Tasi Tolu Kuarta (20/08/2025) hatete, iha tinan 1975, bainhira Komite Sentral FRETILIN proklama insurreisaun armada jeral tuir asaun armada neebe lansa iha loron 11 Agostu 1975.

“Data nee fo hanoin mai ita katak, konflitu trajiku dahuluk neebe akontese iha ita nia rai, mak konflitu entre maun alin timoroan sira, funu sivil iha fulan-agostu tinan 1975. Krize no krimi boot sira mosu durante tempu luta ba ukun rasik-an, iha neebe timoroan sira oho timoroan sira seluk. Krize 2006 nian mos ita nia responsabilidade rasik no krize ida neebe mak dezonra ita tebes-tebes,” dehan PR, Horta.

PR Horta dehan, lisaun dahuluk neebe tenke aprende hosi kapítulu nakukun sira nee iha istória,evita retorika polítika, ideolojia sira neebe kopia ladun diak husi realidade sira seluk no evita diskursu sira neebe halo manas emosaun no bele sunu ahi. Dialogu no dialogu, laos dialogu tilun diuk nian, maibe dialogu neebe parte seluk rona no respeita. Dialogu dalan uniku atu prevene konflitu sira, harii ponte sira entendimentu nian neebe seguru, no antidotu ida kontra violensia.

Maibe loron 20 fulan agostu tenke hanoin nuudar loron neebe líder politiku sira la konsege halo dialogu, loron reflesaun ida atu istória labele repete.

“Ita selebra FALINTIL, neebe halo funu iha konfrontu dahuluk no retirada. iha Balibo, Maliana, Atabae no hatene defende ho eroísmu ita-nia sidade doben Díli, neebe viola iha loron fatídiku neeba, loron 7 fulan-dezembru 1975. Ita selebra tinan 24 luta armada no politika FALINTIL nian,” dehan PR, Horta.

Nia esplika, fo omenajen ho agradesimentu klean ba eroi no martir sira, selebra eroi moris sira, erdeiru memoria nian no konstrutor sira liberdade nian, no ita fo onra ba martir pátria sira nian.

“Hau sauda veteranu sira, feto rezistensia armada no klandestina nian, funu nain sira, foin sae sira RENETIL nian, membru rede klandestina nian, bispu sira no padre no madre sira neebe fo lian ba justisa, no família sira hotu neebe, ho korajen, sustenta esperansa nasionál. Ita nia memoria koletiva iha ligasaun ho naran no hahalok sira neebe reziste too sira nia iis ikus, Ita labele hanoin ema hotu iha momentu ida nee, maibe ita bele hanoin balu ne’ebé inspira ita loron-loron,” nia informa.

Nia hatutan, Nicolau Lobato, Primeiru Ministru no Komandante-em-Xefe, mate iha kombate iha loron 31 fulan Dezembru tinan 1978, simbolu ikus sakrifisiu nian, iha loron 16 fulan aagostu nee PR halao viajen ba fatin neebe nakonu ho raan neebe Nicolau Lobato mate ho eroízmu no dignidade.
Enkuantu FALINTIL halo rezistrnsia iha foho, Rede Klandestina neebe kompostu husi ajente anonimu sira, mane, feto no joven sira neebe barani-mak asegura ligasaun entre funu nain sira no sidade okupada sira, hodi mantein rezistensia moris iha vijilánsia permanente nia okos.

(eme)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *