DILI, STLTIMORLESTE.com – Orsamentu Jeral Estadu (OJE) 2026 sae ba bilhaun US$ 2.290, nunee AJAR husu Governu atu tau prioridade ba setor importante para bele hetan retornu ekonomia iha rai laran.
Kestaun nee hatoo husi Peskizador Asia Justisa and Rights (AJAR), Inocencio de Jesus Xavier ba jornalista sira, iha nia knaar fatin Farol, Dili, Sesta (03/10/2025).
Nia dehan, Orsamentu Jeral Estadu sae ba bilhaun US$ 2.290, maibe AJAR preokupa ho salariu vensimentu mak boot duke aloka ba setor estratejiku sira.
“Orsamentu Jeral Estadu 2026 neebe sae, tanba sa numeru nee sae tanba iha nesesidade neebe Governu haree katak, sira tenke rezolve liu liu hau preokupa oituan mak salariu vensimentu neebe ke boot despeza sira iha kapital sosial duke iha vensimentu setor estratejiku sira, neebe ninia investimentu direita ba povu liu liu iha setor estratejiku neebe bele lori retornu diversifikasaun ekonomia iha rai laran, ida nee mak sai preokupasaun ida husi ami paralende ida nee mos advokasia neebe mak foin lalais EUTL, nomos sosiedade sivil sira halo,” dehan nia.
Ajenda advokasia neebe foin lalais EUTL ho sosiedade sivil halo tuir nia iha pontu 4 pontu rua rezolve ona hela pontu ida seluk mak liga ba orsamentu nee mak orsamentu 2026 nee tenke aloka ba asetor sira neebe importante liu ba edukasaun, Saude, infraestrututra, setor baziku, setor agrikultura turismo ida nee sai fator ida neebe esensial iha Timor Leste.
Tanba saida mak investe iha setor agrikultura tanba Timor Leste maioria povu moris iha setor agrikultura, nomos setor turismu tanba iha potensialidade setor turismu barak hanesan turismu istoriku, komunitaria, relijioza neebe ke presiza prezerva ho valor sira para hetan rendimentu kontribui dizaminazasun rendimentu estadu nia.
Nomos infraestrutura bazika koalia mos oinsa atu bele kanaliza merkadu, nunee povu toos nain sira bele halo tranporta sira nia rezultadu koileta lori ba merkadu ho kondisaun nebee diak, no saude mos presiza diak ho kualidade ho professional saude sira no aimorok medikamentu diak atende ba pasiente.
Maibe Primeiru Ministru presiza halo avaliasaun ba nia membru Governu sira, tanba haree kapasidade membru governu susar atu halo ezekuta, tanba laos tau ema neebe loloos iha nia fatin tanba nee mak prezudika iha ezekusaun halo politika barak liu duke halo asaun ajuda.
Nunee mos Diretor HAK, Antonino de Limas hatutan, Orsamentu Jeral Estadu 2026 nee aprova ona liu husi prosesu ida neebe lao tiha ona, Governu deside ona montante bilhaun US$ 2.290 ba HAK importante mak orsamentu nee aloka ba setor importante sira hodi responde duni ba nesesidade povu.
“Importante mak Orsamentu Jerak Estadu 2026 neebe aprova husi Governu nee bele responde duni ba nesesidade Povu maioria nia intrese, laos deside montante orsamentu boot maibe alokasaun monu finansia fali grupu intresante oituan grupu kiik mak goza,” katak Visi HAK.
Nunee mos Reitor Universidade da Paz (UNPAZ), Adolmando Amaral dehan, tenke haree referensia nee, orsamentu tinan kotuk nee hira, tinan nee aumenta, agora tanbasa mak aumenta, entaun ida neebe kaer sai hanesan baze ba referensia ba ezekusaun nee mak haree tinan kotuk orsamentu neebe aloka nee ezekuta lao halo nusa, ninia progresu halo nusa, povu sente nia efeitu too ida neebe, ida nee mak sai referensia, sai baze ba aumenta Orsamentu Jeral Estadu iha tinan 2026 nee.
“Mais agora OJE 2026 sae ba bilhaun. US$ 2.290 , husu orsamentu ida nee alokasaun nee boot liu iha setor edukasaun, saude Ministeriu Obras Publika no mos Ministeriu Kombatentes Libertasaun Nasional. Agora ita hare fila fali referensia husi ministeriu haat nee iha Orsamentu Jeral Estadu 2025 nee agora tama ona ba trimestre terseiru iha fulan Outubru nee ezekusaun iha 2025 nee Ministeriu Saude atinje ona hira, edukasaun atinje ona hira, Ministeriu Obras Publika atinje, depois Ministeriu Antigu Kombatentes Libertasaun Nasional atije ona hira, ida nee mak ita kaer depois aumenta Orsamentu Jeral Estadu 2026 neebe ho nia montante US$ 2.290 ital,” dehan Adolmando.
Nia dehan, haree realidade Ministeriu Saude nia ezekusaun too Outubru tantu Ministerial Edukasaun, Ministeriu Obras Publika nee seidauk atinje 50%, iha trimestre terseiru ezekusaun Orsamentu Jeral Estadu 2025 nian.
Razaun saida mak Konselhu Ministru kaer hodi aprova orsamentu US$ bilhaun 2 resin nee iha 2026, enkuantu tama tiha ona trimestre terseiru iha OJE 2025 nian ezekusaun seidauk too 50%, rasasinu no bazeia ba saida mak sira aumenta ba Orsamentu Jeral Estadu 2026 ida nee.
Jornalista: Emerenciana Pinto
Editora:Carme Ximenes







