PA-RAEOA-KE-ZEEDOA Enkontru ho PCM Kona-ba Legalidade Administrativa

Foto: STL/Joseph Koa

DILI, STLTIMORLESTE.com – Hafoin simu knaar nuudar Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesial Oecusse-Ambeno (PA-RAEOA), Regio da Cruz Salu ho Komisaun Executiva Zona Ekonomika Espesial ba Dezenvolvimentu Oecusse-Ambeno (KE-ZEEDOA), Hercolanu de Sousa, halao enkontru dahuluk ho Prezidente Konselhu Ministru (PCM), Agio Pereira, koalia kona-ba Legalidade Administrativa, ligadu ho lei organiku nomos asuntus balun liga ho kontratu ninian.

“Hafoin Enkontru ho Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmao, ami kontinua enkontru ho Prezidente Konselhu Ministru, Agio Pereira iha Palasiu Governu, koalia kona ba Legalidade Administrativa, ligadu ho lei organiku nomos asuntus balun liga ho kontratu ninian. Iha enkontru nee ami koalia asuntu importante ida kona ba atu harii RAEOA entituladu koordenador officer iha Dili, liu husi PKM, liga ho serbisu institusional inter-relasionamentu ka eskritoriu RAEOA iha Dili,” dehan PA-RAEOA, Regio da Cruz Salu ba STL, hafoin halao enkontru ho PKM iha Palasiu Governu Dili, Segunda (06/10/2025).

Nia haktuir tan katak, iha enkontru nee mos koalia kona ba ZEEDOA nia serbisu, kontratu balun iha Oecusse presiza mos hetan paraser legal husi PKM nian, nunee lao tuir dalan neebe ke loos.

“Iha enkontru nee, Prezidente Konselhu Ministru (PKM), Agio Pereira, pronto atu fasilita ami, apoiu RAEOA. Iha Enkontru ho Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmao mos husu ami atu identifika rekursu umanu, Oecusse oan tenkiser harii organiku tanba tinan lubuk ida depois de RAEOA nee hamrik, RAEOA la iha estrutura Organika. Ita orienta ita nia staff no ita nia Xefe sira nee, ita desidi ba sira, nomea sira maibe la bazeia ba lei organika. Iha fulan kotuk, primeira semana simu mandatu nuudar PA-RAEOA, reprezentante husi Interministerial kompostu husi, Ministeriu Finansa, Komisaun Funsaun Publiku ho ekipa ba iha Oecusse hahu ona ho organika maibe ida nee tenkiser aprova iha Konselhu Ministru (KM). ami tenke halo ezersisiu tan, atu kompleta estrutura organiku neebe kompleta iha kada Diresaun Rejional, estrutura Gabinete PA-RAEOA ninian ho sira seluk, tenke kompleta atu serbisu sira nee lao tuir organograma rasik. Ida nee mos bele ajuda ita atu investe iha rekursu umanus neebe presiza iha kapasidade no kuantidade,” dehan nia.

Responde Perguntas jornalista kona ba Oecusse oan balun kontinua hakerek karta ba Xefe Governu tanba estrurura PA-RAEOA dadaun nee politiza, PA-RAEOA dehan tenke onestu.

“Ita tenke onestu katak, Lei numeru 3, RAEOA nee hanesan kadernizasaun ida, lei nee laos buat ida statiku maibe lei nee dinamiku, iha kualker ambiente, kualker dinamiku neebe ke ejizente ba ita nia dezenvolvimentu institusional, politika governu sentral nian nomos prestasaun serbisu institusional nian, iha nivel RAEOA, nia diak ba Oecusse maka nee, sei hanoin katak ida nee la ejiste, ita tenke hanoin tok, tanba lei fo dalan ba ita, munisipiu seluk la hanesan ho ita, agora ita uza lei nee, atu tau ba bolsu?, ita tenke iha kreativa, tanba dalan nee loke ona ba ita atu hamosu inovasaun institusional ida neebe koresponde ba ita atu dezenvolve Oecusse nuudar rai ida neebe ke estratejika ba Timor Leste (TL), lei numeru 3 nee labele haree hanesan biblia ke labele muda. Iha nasaun bar-barak nee, lei nee iha menutu ida, lei nee bele muda no estrutura organiku institusional, serbisu institusional estrutural, funsional ohin dala ruma la ejisti tan, maibe ita tenke haree, ita nia nesesidade nee mak saida, lei hakerek ona iha neeba, ita dehan oke, mak nee ona, loron-loron ema ida tau iha ninia bolsu, ida nee labele. Husu ba Oecusse oan sira, haree lei numeru 3 nee, kadernizasaun nee importante ba matenek Timor oan sira, liu-liu Oecusse oan sira, atu ita mai ho pensamentu ida, mai ho idealismu ida, institusional estrutural, nunee ita serbi ita nia objetivu estratejiku ita nia estadu, ita nia governu sentral ninian iha Oecusse. Ohin ami koalia ona ho ita nia Avo Nana, nuudar Primeiru Ministru, ami kompremete, Oecusse oan hotu-hotu, la haree ba koor, la haree ba Partidu, komvida malu atu nunee, ita labele fo todan bebeik ba ita nia Avo Nana, tanba Avo Nana laos haree Oecusse deit, ita nia maun alin sira iha Munisipiu seluk, moris ho potensia neebe boot liu Oecusse, maibe stratejia Oecusse maka importante ba estadu TL,” dehan nia.

Nia afirma, Oecusse nia lokalidade nee maka stratejiku, tanba nee husu ba maluk sira atu labele haree ba lei nee, maibe haree ba estratejia lokalidade Oecusse nee estratejia TL.

“Lei ita bele halo, atu asegura ita nia serbisu inovasaun estratejiku ida neebe ke la soke lei, la kontra lei, la soke povu nia komprimisiu, povu nia legadu, povu nia prudensia, estadu nia prudensia, estadu nia lei no regra ba ita, fleksibel maibe labele hanoin, tenke sai husi panora, tempu para ita dinamiza, ita nia aan,” dehan nia.

Iha oportunidade hanesan, Koordenador Exekutivu, Zona Ekonomika Espesial ba Dezenvolvimentu Oecusse-Ambeno (KE-ZEEDOA), Hercolanu de Sousa dehan, ligadu ba ZEEDOA iha Oecusse-Ambeno neeba.

“Em Prinsipiu, ita nia Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmao, sempre apoiu ita nia inisiativa sira no ohin PM mos hatoo ezemplu barak iha enkontru nee, sente kontente no haksolok katak ida nee duni maka ita nia hakarak atu dezenvolve duni zona ekonomika neebe maka povu rasik partisipa no benefisiu ba povu ida nee, Maun Boot PM Xanana foti ezemplu boot ida husi Xina, iha mensajen katak, povu maka tenke sai autor, no povu maka tenke sinti diak husi dezenvolvimentu, tanba nee PM kontinua fo fiar no apoiu nafatin buat hotu-hotu, ohin PM Xanana dehan, hau laos fo fiar ba imi nain rua nuudar PA-RAEOA ho KE-ZEEDOA, maibe hau fo fiar ba Oecusse oan hotu-hotu, serbisu hamutuk ba, labele hili koor partidu, serbisu hamutuk nuudar Atoni, promove identidade hanesan Atoni, ho ida nee maka rai ida nee sei lao ba oin,” dehan KE-ZEEDOA Hercolanu de Sousa.

Tuir observasaun STL, hafoin remata enkontru PA-RAEOA ho KE-ZEDOA ho PM no PCM, kontinua halao mos enkontru ho interministerial sira seluk tuir agenda neebe planeadu tiha ona no aban (orsida kalan), PA-RAEOA, hetan intervista eskluzivu iha RTTL.E.P nomos media nasional sira.

Jornalista: Joseph Koa
Editor: Joseph Koa

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *