TL Sei Lansa Sateliti Edukativu iha Timor

Foto: STL/Emerenciana Pinto

DILI, STLTIMORLESTE.com – Timor Leste (TL) sei lansa sateliti edukativu primeiru neebe fo Espasu Sideral Primeiru Sateliti Orbital Primeiru iha TL, Sei Lansa Misaun Espasu Sideral Primeiru Nian Futuru TL sei hahu tuun ba espasu sideral, ho lansamentu ofisial programa Timor iha Espasu Sideral, neebe mak atu hadia no lansa sateliti edukativu primeiru ba nasaun TL.

Projetu ida nee mak lidera husi Kompanhia teknologia lokal Similie, ho parseria ho eis-sientista sira husi NASA no inovador STEM husi Australia, Senhor Dario Bongiovanni. Similie sei dezenvolve, hadia, no lansa CubeSat, neebe mak representa etapa dahuluk ba Timor.Leste iha orbital.

Projetu ida nee hetan apoiu maximu husi Presidente Republika Timor-Leste no inklui organizasaun internasional sira hanesan SpaceBase Co, GSEn, no UNISEC Japan. Objetivu hosi nasaun kiik sira hetan benefisiu husi teknologia Espasu Sideral. nee mak atu hatudu oinsa inovasaun lokal bele hamutuk ho kooperasaun internasional atu ajuda.

Iha biban nee, Ana Paula da Costa, CEO Simili ba jornalista sira, iha Palasiu ,Prezidensial Nicolau Lobato, Bairru Pite, Dili, Tersa (14/10/2025) hatete, projetu ida nee hatudu kapasidade Timor-Leste atu sai Lider iha area inovasaun teknologiku, no mos inspira jerasaun foun enjenheiros no sientista sira. Laos deit atu ba Espasu Sideral maibe atu lori benefisiu Espasu Sideral fila ba povu Timor.

Sateliti ida nee sei fo dadus observasaun rai iha tempu real atu ajuda preparasaun kontra dezastre, organizasaun lokal hanesan AIFU Coffee plantations no G-SIG OpenMap. Haree mudansa klima, no ajuda agrikultura ne ebe presizu loos. Dadus sira ne e sei suporta.

Aleinde nee objetivu sientífiku, Timor iha Espasu Sideral sei servi hanesan plataforma edukativu nasional atu inspira estudante sira iha nasaun tomak hodi komesa kareeira iha area STEM no teknolojia espasu sideral. Treinamentu sei halao hamutuk ho UNISEC Japan no SpaceBase.

No misaun ida nee sei lansa ofisialmente iha Timor-Leste Energy Summit neebe sei tuir mai, ho lansamentu hamutuk (Rideshare) neebe sei koordena ho JAXA (Japão).

Nia afirma, enkontru ho Prezidente Republika, Jose Ramos Horta koalia kona-ba inisiativa foun ida neebe mai ho hanoin ida atu kria no lansa Sateliti no vital Premeiru Timor nia iha espasu sideral.

Programa ida nee serbisu hamutuk ho kompanhia rua husi estranjeiru ida husi Novazelandia nian sei apoiu iha parte teknolojia sideral ninia, nomos ho kompanha ida husi Australia.

“Prezidente apoiu tebes projetu ida nee no ami sei iha lansamentu iha fulan Novembru mai, no projetu ida nee hatudu kapasidade Timor Leste nia atu sai hanesan lider iha area inovasaun teknolojia nomos bele inspira joven sira hodi bele eskola kona-ba teknolojia matematika no enjeneria, hau sente ida nee importante tebes bai ha ita nia nasaun atu bele haree kareira ida nebee maki ha area sira nee, nomos hau mos fiar katak espasu sideral nee laos husi deit satellite ba luar ankasan maibe sateliti ida nee sei fo benefisiu ba ita liu husi fo dadus hodi bele halo prevensaun preparasaun ba iha dezastre nia iha mudansa klimatika bai ha parte agrikultura nomos seluk tan,” dehan CEO nee.

Nunee mos IOT Manajer, Joao Bosco Nahak hatuta,n programa ka inisiativa nee kapaas, tanba nee Prezidente Republika suporta tebes programa nee.

“Ita nia lansamentu ida nee laos ba deit sistema alerta sedu maibe foka mos iha estudu, ba estudante sira neebe maki ha futuru bele sai baze ida ba sira atu bele haree nomos karik sira intrese,” katak nia.

Nia hatutan, ho inisiativa ida nee aban bainrua ema Timoroan bele serbisu ba ida nee sai ona orgulhu boot ida.

Jornalista: Emerenciana Pinto
Editora: Carme Ximenes

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *