MS fo Formasaun refreshing ba Profisional Saude, Kona-ba Moras Raiva

Vise Ministru ba Fortalesimentu Instituisionál Saúde, José Magno dos Reis. (Foto: STL/Jeniche da Costa)

DILI, STLTIMORLESTE.com – Ministeriu Saude (MS) fó formasaun refreshing ba Profisional Saude husi munisípiu hotu kona-ba prevensaun no kontrolu moras raiva iha Timor Leste.

“Formasaun ohin nee reprezenta marka ida importante iha esforsu koletivu atu proteje sidadaun sira iha Timor Leste. Reflete kompromisu forte husi IX Governu Konstitusional no formadores sira neebe ohin prezente, sira hetan ona kapasitasaun no sira mak sei dissemina konhesimentu ba profisionál saúde sira hamutuk atus aat husi lina frente iha munisípiu hitu, hodi garante katak kada postu saude no kada klínika bele responde ho lalais no lo-loos bainhira ema ida neebe asu tata too ba sira,” hatete Vise Ministru ba Fortalesimentu Instituisionál Saúde, José Magno dos Reis ba jornalista sira iha salaun CNE, Colmera, Tersa (21/10/2025).

Nia dehan, iha kontestu nee, formasaun refreshing ida nee importante tebes atu reforsa kapasidade profisionais saude no veterinariu sira iha sira ninia area idak-idak atu halo mak dahuluk kontrolu no vasinasaun animal, daruak vijilânsia epidemiolojika, datoluk promosaun saúde no dahaat jestaun kazu raiva.

“Konhesimentu no pratika neebe ita nia profisionál saude sira sei simu iha formasaun ida nee mak sai xave atu hadiak resposta klínika, akonselhamentu komunidade no koordenasaun entre saúde umana no veterinária. Ita nia Governu liu-liu Ministeriu Saude kontinua halo esforsu makaas atu aumenta kobertura vasinasaun animal, melhora medidas vijilânsia no asesu vasina fortalese jestaun kazu inklui asegura lojistika relevante,” nia informa.

Nia haktuir, husi perspetiva saude animal, rejistu animal pozitivu ho raiva konfirmadu hamutuk 158, hanesan asu hamutuk 149, bibi 5, fahi 1, no tolu iha animal sira seluk, husi amostra 263 neebe mak ba halo teste laboratoriu husi Ministeriu Agrikultura, Pekuária no Peskas hamutuk ho FAO. Tuir estimativa katak iha Timor Leste iha liu 200,000 asu, maibe asu neebe vasina foin besik 20,000. Situasaun ida nee koloka Timor Leste iha risku boot, se laiha esforsu kontínua atu prevene no kontrola.

“Husi tinan 2024 too agora, ita rejista ona kazu pozitivu raiva iha munisípiu hitu, ho total 22 kazu, no sira nain 22 hotu-hotu mate. Munisípiu afetadu mak hanesan RAEOA ema nain lima mate, Kovalima na’in hitu mate, Bobonaro nain haat mate, Ermera nain tolu mate, Manatuto nain ida, Manufahi ida no Likisa ida,” nia esplika.

Tuir relatoriu too 12 Outubru 2025, totál kazu asu tata ema hamutuk 4.248, inklui 3,000 kazu husi janeiru 2025 too agora. Kazu sira nee espalha iha maioria munisípiu, eseptu Baucau no Atauro neebe seidauk rejista kazu.

Iha fatin hanesan, Responsavel ba Visilansia Epidemolojia iha Servisu Saúde Munispiu Bobonaro, Zito Viegas da Cruz hateten, bazeia ba dadus neebe mak Munisipiu Bobonaro iha katak kazu asu tata numeru sae makaas tebes.

“Durante nee ami nafatin halo vizilansia iha Munisípiu Bobonaro, bazeia ba dadus neebe mak iha, kazu asu tata sa’e no númeru neebe mak makaas, maibe ami relata ona mai iha nasionál ho total 452 kazu asu tata, husi total kazu asu tata hirak nee iha asu 21 mak pozitivu ba raiva neebe mak tata ema, maibe ema ho totál nain haat neebe mak pozitivu ba raiva konfirmasaun no husi ema hirak nee lakon vida,” nia koalia.

Nia deklara, agora daudaun vizilansia kontinua lao husi sentral husi Ministériu Saúde liu-liu parte vizilansia servisu hamutuk parte Veternaria halo kampanha ba Postu Administrativu no suku sira neebe mak relata kazu pozitivu ba asu tata no asu neebe mak pozitivu ba raiva no ema neebe mak pozitivu ba moras raiva.

“Iha Bobonaro maioria numeru neebe asu tata makaas liu iha área urbana mak hanesan iha kapitál Munisípiu, Postu Administrativu Maliana, tuir fali ba iha Atabae no Kailako. Entaun haree fali ba husi hirak nee hotu mak kontinua kedas intervensaun haree bazeia ba área sira neebe ho numeru kazu asu tata neebe sae makaas no nunee mos husi ema neebe mak pozitivu komfirmadu ho raiva nee iha Postu Administrativu Maliana mak barak liu husi nain haat nee hotu husi neeba ,” nia afirma.

Jornalista: Jeniche da Costa
Editor: Xisto Mendonça

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *