DILI, STLTIMORLESTE.com – Parlamentu Nasional (PN) liu husi plenaria aprova ona proposta lei numeru 23/VI (3a) Orsamentu Jeral Estadu (OJE) 2026 iha faze jeneralidade ho montante US$ 2.214.689, ho votu afavor 42, kontra 0 no abstensaun 23.
Proposta Lei OJE 2026 US$ 2.214.689,195 ho kategoria salariu no vensimentu US$ 476.870.249, bens no servisu korrente US$ 447.904.446, transferensia publika US$ 820.710.160, kapital menor US$ 32.556.96 no kapital dezenvolvimentu US$ 436.647.379.
Iha diskusaun jeneralidade ba proposta lei OJE 2026 Bankada Partidu FRETILIN ho Bankada Partidu Libertasaun Popular (PLP) vota abstensaun.
“Hodi nunee votasaun iha jeneralidade ba proposta lei OJE 2026 pasa,” anunsia Prezidente Parlamentu Nasional (PPN), Maria Fernanda Lay liu husi plenaria iha PN, Sesta (07/11/2025).
Sorin seluk, Bankada Partidu FRETILIN liu husi Maria Angelica Rangel hatete, debate final iha jeneralidade OJE nian ba tinan 2026 nuudar instrumentu prinsipal atu halo ezekusaun ba politikas publikas no halo konkretizasaun ba aspirasaun povu nian.
“Senhora Prezidente, hafoin ami analiza tiha proposta orsamental ida nee, ami labele husik atu konsta ho profunda preokupasaun katak dokumentu neebe mak aprezenta husi IX Governu nee desliga husi realidade nasional no dook ka distante los husi nesesidade konkretas povu nian,” dehan deputada Maria Angelica Rangel.
Nia dehan, Governu koalia kona-ba dezenvolvimentu, maibe la aprezenta rumo klaru ida no mos estratejia koerente ida. OGE 2026 nuudar orsamentu neebe halo distribuisaun ba numerus deit, maibe la hatudu ka dezenha dalan ruma. Ida nee nuudar orsamentu ida hatudu nafatin kontinuidade ba dependensia, no laos orsamentu ida ba transformasaun.
Nia mos dehan, FRETILIN la rejeita progresu neebe iha, maibe rekuza improvisu no propaganda sira. Pais ida nee presiza orsamentu ida neebe bele iha vizaun ida ba longo prazo ho politika efikaz ba kombate pobreza, korupsaun no kriasaun oportunidades hanesan ba ema hotu, tuir kualifikasaun neebe iha no laos tuir kor politika neebe prevalese agora daudaun iha Governasaun nee.
“Tan povu ida nee merese, orsamentu ida neebe hamoris empregu, valoriza agrikultura, investe iha juventude, iha edukasaun no iha Saude. Liu-liu hodi promove koezaun sosial ida neebe verdadeira. Infelizmente, OGE 2026 la kumpri objetivu hirak nee. Orsamentu ida neebe laiha prioridades klaras, laiha reforma estrutural no laiha garantia ba impaktu real iha vida familia maubere nian,” dehan nia.
Nunee mos Bankada Partidu CNRT liu husi Deputada Virgina Anabelo katak, Proposta OJE 2026 hamutuk bilhaun US$ $2,3 nee reflete ba kapasidade IX Governu atu implementa tuir programa prioridade sira neebe mak iha.
“Bankada CNRT haree katak proposta orsamentu ida nee hetan aumentu 5,2% kompara ho OJE tinan 2025. Aumentu nee reflete kapasidade ezekusaun orsamentu iha tinan ida nee, no permite programa Governu nian iha tinan 2026 atu lao diak liu tan hodi atinji alvu sira, no gradualmente bele kompleta infraestrutura bazika ba povu no rezolve problema sosial, tanba nee mak a) iha aumentu 12% despeza ba munisipiu sira, b) aumentu 4,5% ba despeza infraestutura no c) aumentu 4,2% ba despeza kapital no setor sosial nian kona-ba transferensias publikas, setor saude, edukasaun, pensaun idozus, bolsa de mae, pensaun veteranu no sst,” dehan deputada Virgina Anabelo.
Entretantu hafoin rona tia deklarasaun husi deputadu sira, Primeiru Ministru (PM) Kay Rala Xanana Gusmão afirma, Governu agradese ba rekomendasaun husi bankada opozisaun iha debate OJE 2026.
“Hau sente povu neebe rona ita koalia tilun mos moras ona, neebe hau sei la kolia barak, hau atu dehan deit katak, Governu konsidera hanoin kapas no furak intelijensi neebe mai husi bankada opozisaun, ami sei buka aprende nafatin ho ita boot sira nia sabedoria,” hatan PM Xanana.
Jornalista: Alberto Menezes
Editor: Xisto Mendonça







