DILI, STLTIMORLESTE.com – Karik iha ema ruma sente la seguru iha servisu fatin ka fatin neebe deit, bele hatoo keixa liu husi sistema Chatbot Rosa, tanba sistema nee seguru ba vítima sira.
Kestaun nee hatoo husi Diretora Asosiasaun Unidade Feto ba Dezenvolvimentu, Bendita da Costa de Jesus ba STL, Tersa (18/11/2025).
Nia dehan, tuir AUFD nia observasaun sistema Chatbot Rosa oras nee establese ona, maibe iha Munisípiu sira seidauk utiliza ho diak, tanba nee husu ba parte hotu neebe sente la komportavel bele hatoo keixa husi sistema nee.
“Sistema Chatbot Rosa diak no fasil los nia vantajen mak atu asegura vítima sira liu liu feto no funsionsriu sira husi Instituisaun Ministeriu parte Governu, neebe sai vítima ba hahalok ka atitude ba hahalok neebe sente la komportavel iha fatin serbisu, iha instituisaun refere fasil ba sira hatoo keixa no sira nia levantamentu ida nee laiha ema seluk bele hatene nee asegura tebes ba ema neebe hatoo keixa,” dehan Diretora AUFD nee.
Nia sublina, tanba sa dehan seguru tanba nee diferente ho keixa ida neebe ba hatoo direita neebe ema seluk bele rona no hatene, maibe husi sistema Chatbot Rosa nee lae. Asesu Internet klik iha sistema Chatbot Rosa no manda mensajen hodi hatoo preokupasaun deit depois ekipa investigasaun sei mai bolu suspeitu hodi halo prosesu, ou buka halo investigasaun ba kazu neebe vítima hatoo ona husi sistema.
“Vantajen nee lubuk ida, kliente bele seguru, no fasil ba sira hatoo keixa, vítima la gasta osan hodi selu kareta ba hatoo keixa, depois fasil ba sira hatoo no sente livre, no ema seluk la hatene katak si A mak hatoo keixa iha loron hanesan nee no ida nee mak tuur iha oin, no desvantajen mak tanba lina Internet lento difisil ba ema hatoo keixa liu-liu iha area rurais, dala ruma sira klik ona haruka ona, maibe lina internet la diak, sira hanoin mensajen haruka ona, maibe la ba, ida nee mak dezafiu ida,” dehan Bendita.
Komunidade no funsionariu barak mos seidauk hatene oinsa utiliza sistema Chatbot Rosa, tanba nee Ministeriu Relevante liu-liu SEI futuru presiza fahe programa nee ba komunidade sira hotu bele utiliza ho diiak, tanba barak seidauk komprende no presiza sosializa ba iha Ministeriu hotu bele fasil utiliza sistema nee.
Iha Instituisaun balu komprende ona oinsa bele utiliza sistema Chatbot Rosa nee hodi hatoo keixa, maibe barak seidauk. Maibe sistema nee diak no fasil tebes.
“Sistema Chatbot Rosa nee diak tebes ba ita feto no kualker sedeit, tanba nee hau rekomenda ba hau nia maluk feto sira liu liu maluk neebe haknaar aan iha instituisaun Governu, nomos maluk seluk mos karik iha servisu fatin halo imi la komportavel ezemplu ita boot sira nia Xefe ka kolega mane maluk husi linguzen ka atitude hamoe no sente la komportavel bele liga ba sistema Chatbot Rosa, karik iha instituisaun mosu korupsaun ruma bele liga direita,” katak nia.
Nia husu ema hotu bele hatoo keixa tanba sistema nee fasil atu ajuda ema hotu ho seguru, tanba sistema nee ema seluk lahatene.
Nunee mos Diretora Nasional Dezenvolvimentu Igualdade Jeneru husi SEI, Olga da Costa Monteiro hatutan, pontu entrada pratika neebe maka integra protesaun husi esplorasaun no abuzu seksual iha funsaun publika neebe eziste ezemplu ezemplu KFP, mata dalan toleransia Zero 12/2017 no mekanizmu relatoriu Chatbot Rosa neebe dezenvolve ho apoiu husi UN Women iha 2017.
“Ida nee inklui sasukat Etika serbisu sivil nia, programa protesaun no mekanismo Munisípiu nia, hodi hatama protokolu sira formasaun,” katak nia.
Jornalista: Emerenciana Pinto
Editora: Carme Ximenes







