PA-RAEOA lansamentu Karau Luhan no Entrega Karau ba Povu Pasabe-Oesilo 100 Kabesas

Entrega - Prezidente Autoridade RAEOA, Regio da Cruz Salu ofisialmente entrega simbolikamente karau vaka ba benefisiaru sira liu husi programa Artefisial inseminizasaun hodi produs karau fini ba povu agrikultor sira iha Postu Administrativu Pasabe RAEOA. (Foto: STL/Joseph Koa)

PASABE, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Autoridade Rejiaun Administrativa Espesial Oecussee-Ambeno (PA-RAEOA) ho Diretor Rejional Agrikultura (DRA), Jose Oki, iha loron Sabadu (13/12/2025) halao serimonia lansamentu primeira pedra ba konstrusaun karau luhan no entrega fini karau ba povu agrikultor sira iha Pasabe no Oesilo hamutuk 100 kabesas.

Tuir Prezidente Autoridade RAEOA, Regio da Cruz Salu ba STL iha fatin lansamentu konstrusaun karau luhan Suku Abani, Postu Administrativu Pasabe, RAEOA, Sabadu (13/12/2025) katak, durante nee povu kesi sira nia karau iha luhan, dala ruma karau 7 too 10 maibe governu Timor Leste (TL) liu husi Agrikultura halo karau luhan ida, ho razaun ida nee fini mai husi ensiminasaun buatan nomos karau fini ba povu agrikultor sira.

“Programa nee mai husi governu anterior, ita kontinua fo importansia ba habokur karau no produs fini karau hodi distribui ba ita nia povu agrikultor sira no produsaun fini karau nee sei kontinua nafatin hodi responde nesesidade ekonomia merkadu rai laran liu-liu iha Oecusse. Ohin ita halao atividades nee iha komunidade nia leet, tanba ita hakarak industria nee partisipa husi povu no kaau nee tenke husi povu iha kada suku, Postu Administrativu no husi RAEOA, labele karau nee mai husi fatin seluk,” dehan nia.

Nia haktuir tan katak, sistema haboku karau nee tenke iha fatin permanente inklui mos ho plantasaun aihan ba karau atu nunee programa nee integradu.

“Programa nee mai husi konseitu neebe kria ona iha tinan kotuk, ita iha mudansa husi governu autoridade desde tinan 2024 ita nia Avo Rogerio Tiago de Fatima Lobato ho Sekretaria Rejional Agrikultura, Filomena Sila ho ninia ekipa, tanba nee hau mai kontinua sira nia programa nee, hodi involve komunidade sira hotu neebe partisipa ativa liu husi kooperativas, tanba organizasaun baze ba industria nee tenke liu husi komunidade maibe kooperaiva, tanba nee ita serbisu hamutuk liu husi asina memorandum of Understanding ho Sekretariu Estadu Kooperativa (SECoop) iha fulan rua liu ba ohin lori ita materializa saida maka ita pronunsia no ita lao neneik ho saida maka sei realiza iha tempu oin mai,” dehan nia.

Iha oportunidade hanesan Diretor Rejional Agrikultura, Jose Oki dehan, tinan nee governu autoridade RAEOA liu husi Agrikultura, sosa karau vaka hamutuk 200 ba programa ensimininasaun artefisial.

“Ohin ita halao serimonia entrega karau hamutuk 100 ba komunidade Postu Administrativu Pasabe no Oesilo ho Nitibe 100 kabesas, total 200 kabesas fini karau iha Oecusse, iha mos programa ba kbiit laek, tinan nee ita sosa karau 20 ba benefisiariu 10, tanba nee iha Pasabe hamutuk nain 5, kada benefisiariu 1 hetan fini karau inan 2, tanba nee ba futuru nia sei partisipa iha programa Artefisial inseminasaun,” dehan nia.

Nia hatutan total fini karau iha Oecusse hamutuk 200 kabesas distribui ba Postu administrativu Pasabe, Nitibe, Oesilo no Pantemakassar, kada postu administrativu ida hetan karau 50.

“Programa Artefisial Inseminizasaun nee, ita hakarak iha futuru la presiza hakiak karau barak, hakia karau 5 hanesan ita hakiak karau 15, tanba kompara hakiak karau bai-bain ho sistema artefisial inseminizaun nee nia iha diferensia boot, kuandu karau paron nee nia pezu 400 Kg por kabesa, nee konsidera karau boot ona maibe kuandu programa artefisial inseminizasaun nee nia pezu nee bele too 1000 Kg ital, Tanba nee ba oin la presiza hakiak ona karau barak, ho objetivu hadia kualidade karau hahu ohin ba futuru,” afirma nia.

Iha oportunidade hanesan nain ba benefisiariu fini karau iha programa artefisial inseminizasaun iha Pasabe Jacinto Poto, sente kontente tanba programa nee fo benefisiu ba komunidade iha area rurais.

“Hau sente kontente teb-tebes ba programa Governu Autoridade RAEOA nee liu husi Diretor Rejional Agrikultura neebe kria programa nee atu ajuda ami povu agrikultura hodi hadia ekonomia povu iha area,” dehan nia.

Nunee mos Dotor Animal RAEOA, Brito de Araujo dehan, ida nee laos habokur karau, maibe atu produs karau fini neebe maka kualidade. Karau fini neebe mak fahe ba komunidade, ida nee karau neebe selesiona, karau nee tenke saude diak nunee mos karau neebe benefisiariu sira simu ona karau fini nee, tenke iha toos aihan ba karau no karau fini neebe ohin oferese nee 100 persentu governu nian ba programa inseminizasaun artefisial no la autoriza ba karau nain sira atu faan fila fali karau fini neebe sira simu ona.

“Progama inseminizasaun artefisial nee, foin primeiraves aplika iha Timor Leste (TL) liu-liu iha Oecusse, tanba nee ita entrega fini karau nee ho pakote, simu karau no simu mos ho karau luhan, tanba nee benefisiariu sira maka responsabiliza aihan ba karau sira, karik ba oin maka benefisiariu neebe simu ona karau nee la iha kapasidade atu fo han karau nee, governu iha kompetensia atu foti hotu karau sira nee no entrega fali ba benefisiariu seluk hodi tau matan tanba programa nee tenke kontinua ba oin,” dehan nia.

Tuir observasaun STL iha Pasabe, Jestor Postu Administrativu Pasabe, Paulino Marques ho Xefe Suku Abani no Povu Pasasbe simu PA-RAEOA ho komitiva ho lia dadoli, tara tais nunee ofisialmente tau fatuk dahuluk ba karau luhan no entrega karau ba benefisiariu sira nunee remata ho dialogu iha sede suku Pasabe.

Jornalista: Joseph Koa | Editor: Joseph Koa

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *