DILI, STLTIMORLESTE.com – Hahalok Autoridade nian neebe “Dere Gong” fo sai kedan informasaun alarmante, kona-ba nota osan falsu kestiona makas husi publiku no lider politiku sira, liu-liu bainhira nota osan sira neebe hetan nee, klaru tebes nuudar osan “KOPIA” neebe uza deit ba dekorasaun ou enfeita sasan ruma.
Lian kritiku nee mosu tanba nota osan dolar neebe sai polemika nee, iha kor neebe dok tebes husi nota osan orijinal US$100 nian. Ho istoria uza osan Amerikanu durante tinan 25, povu Timor- Leste (TL) konsideira nuudar insultu ba sira nia konhesimentu, se Autoridade sira kria fali drama boot ba nota ida neebe hakerek kedan lia fuan “KOPIA”.
“Ita tenke uza lojika. Se nota nee ninia kor la hanesan no lia fuan ‘kopia,’ ema neebe matenek sei la uza osan nee ba sosa sasan. Se ema ida foti osan sunu rate nian hodi halo tranzasaun ema nee bulak ona, tanba nee Autoridade sira labele dere gong uluk antes investiga faktus simples hanesan nee,” dehan Eis Deputadu husi Bankada Partidu Sosial Demokrata (PSD), Leandro Isaac ba STL, liu husi messenger, Kinta (16/04/2026).
Iha kazu nee, nia husu atu hapara ona espekulasaun baratu neebe uza deit situasaun sira nee ba interese politika neebe la iha folin. Nota osan dolar sira nee baibain sirkula iha ritual kultura, hanesan ritual Xina nian hodi sunu iha rate, no laos buat foun neebe mak foin mosu iha Timor Leste (TL).
Tanba nee Autoridade liu liu Ministeriu Relevante sira tenke iha kbiit hodi tau sasan iha idak idak nia fatin. Hapara ona espekulasaun sira neebe la bazeia ba faktu fiziku no foka liu ba oinsa fo informasaun neebe kalmu no loos ba publiku, duke kria polemika neebe la iha fundamentu.
Iha parte ketak Akademista UNPAZ, Armando Lopes preokupa ho informasaun kona-ba nota osan dolar neebe dehan falsu. Tanba bazeia faktu iha terrenu, nota hirak nee laos falsifikassun neebe ho kualidade aas, tanba iha marka klaru neebe hatudu katak, nee laos osan orujinal.
“Se osan nee hakerek ona kopia, oinsa mak Autoridade sira bele dehan nee kazu falsifikasaun neebe fasil atu lohi ema, ida nee kestiona mos oinsa ita nia sosidade konhesinentu hodi rekonhe osan,” dehan Armando.
Antes nee Polisia Nasional Timor Leste (PNTL) liu husi Diresaun Nasional Servisu Investigasaun Kriminal (DNSIK), horiseik (Kuarta-red) halao buska no aprensaun ba armajen ida ho inisial YdW iha area Bidaun Santana, Dili. Iha operasaun nee Autoridade sira konsege konfiska nota, neebe sira deklara nuudar osan falsu ho montante hanutuk milhaun US$ 4 resin.
(car)
