DILI, STLTIMORLESTE.com – Haree ba pasadu Timor oan seidauk katoliku lo-loos, maibe Maromak uza inan aman no beiala sira hodi fiar liu husi sasan sira hanesan liu husi fatuk, ai, loron manas, kalohan no liu husi sasan neebe Maromak kria liu husi ilas Maromak nian.
Liafuan murak nee informa husi Madre Juliana Amaral Ssps, iha ambitu fo formasaun ba sarani sira iha Bairu BTN-3, Tasi-Tolu, Sesta (8/05/2026).
Tema ba formasaun nee mak Centenario da Diocese Dili Igreja Povo Maromak nian Moris iha Comunhao, Partisipasaun no Misaun.
Liu husi formasaun Madre nee esplika, iha pontu rua neebe koalia kona bá centinario povu Maromak nian, primeiru mak kona bá interkultural no segundu koalia kona bá igreja povu Maromak nian.
Saida mak centinario de Dioseze Dili nian, centinario iha nee iha pontu 3, primeiru marka istoria neebe reprezenta prezensa tinan 100 servisu igreja katoliko nian iha Dili, sai nudar momentu refleksaun nian kona bá pasadu selebrasaun prezente nian no hodi halo prosesaun bá futuru arquidioseze nian.
Nia katak, formasaun ida nee atu hateke bá pasadu iha tinan 100 liu bá oinsa igreja hahu marka istoria iha Timor. Iha nee sei koalia mos kona bá logo sira neebe hahu kuda fiar too mai iha momentu ida nee.
“Ita haree ba pasadu ita seidauk katoliko lolos, maibe Maromak uza ita nia inan aman no beiala sira hodi fiar liu sasan sira hanesan liu husi fatuk, ai, loron manas, kalohan no liu husi sasan neebe Maromak kria liu husi ilas Maromak nian. Entaun lori ita atu hateke fila fali bá pasadu, nunee haree mos ba futuru ho prezente ohin loron nian hamoris ona fiar nee ka lae, no saida mak sei falta bá ita ema mai ita hadia ba Ita nia nasaun no rai, liu liu ita nia fiar bá dioseze nian,” dehan Madre nee.
Tuir fali selebrasaun centenerio nudar oportunidade ida atu hametin lasu sira entre membru igreja nian hodi hafoun fali komprimisiu bá evanjelizasaun nian.
Iha pontu igreja povu Maromak nian, iha nee sei koalia mos kona bá pontu 3. Primeiru esperensia ida neebe hatudu identidade igreja nian nudar komunidade fiar nian kompostu husi ema neebe simu ona batismu, signifika katak ema sira neebe hakarak tuir duni santa kreda nia hanorin, hakarak fo duni aan hodi fiar bá Kristus, fiar bá Nain Feto neebe sai nudar Inan bá Jesus no Inan bá Ita Aan rasik no Inan bá familia ida-idak. Entaun Ema idak-idak- idak oferese nia aan, oferese nia familia hodi simu batismu hodi sai Maromak Nia oan no hola parte iha istoria fiar nian.
Nia haktuir, pontu importante husi papel Maromak nian iha Igreja Nia Moris no Nia misaun, bainhira jerasaun foun sira nee seidauk Avo ho beiala sira mak moris uluk.
“Wainhira ita sira nee seidauk moris, ita nia Avo ho beiala sira mak moris uluk. Iha era ida agora nee dala ruma mos ita dehan ita nia Avo no beiala sira nee kuno liu neebe sira husik hela lembransa lubuk ida kuda ona fiar iha ita, tanba nee nafatin agradese tanba husi sira ita nia fiar nee metin too ohin loron. Terseiru rekonese diversidade misterius sira iha igreja laran importansia selebrasaun husi membru sira hotu nian. Liu husi selebrasaun no diferensia neebe iha, maromak kria ema diferente bá malu, laiha ema ida mak atu hanesan lolos, maske nia kaduak maibe dalaruma hahalo diferente husi nia kaduak rasik.
“Liu husi diferensia neebe iha halo ita ema apresia ba malu hodi hametin fiar ba maromak neebe fo moris mai ita ema,” tenik nia.
Iha tema formasaun nee koalia mos konaba komunhao, partisipasaun no misaun. Iha komunhao nian iha pontu rua mak hametin unidade no fraternidade entre membru sira igreja nian, hodi lao hamutuk ho igreja universal no moris iha comunhao ho Jesus Kristu, segundu mak haburas relasaun domin respeita no solidariedade ba malu.
Partisipasaun nian iha parte ida rona ema hotu nia lian, promove, valoriza talentu sira iha igreja laran no ema sira iha idak-idak. Iha misaun nian fahe ba parte rua mak kaer mandatu Jesus Kristu nian no rua evanjelho ba povu hotu, sai testamunha Jesus nian iha mundu hodi serbi ema sira neebe presiza tulun.
“Iha pontu sira neemak Ita hakarak atu kolabora no hakarak atu hare didiak. Koalia kona bá komunhao no hametin unidade mak hanesan maske ita mai husi diversidade neebe la hanesan maibe unidade nee nafatin iha. Unidade nee presiza tebes iha uma laran, ita aan rasik igreja ho nasaun. Wainhira komunhao metin ona ho Maromak, ho uma laran no nasaun sei metin liu tan. Bainhira ita nia fiar namlele, la fiar bá Maromak komunhao sei naksobu. Bainhira tau neon deit bá sasan mundu nian hodi haluha Maromak, buat sira nee hotu sei lori ita ema bá tentasaun, tau Maromak iha segundu parte sei la hetan ksolok iha familia. Bainhira halo devosaun bá maromak sei halo laran hakmatek no hetan haksolok iha familia,”.
Segundu topiku haburas relasaun domin no solidariedade ba malu. Dala barak era ida agora ema falta respeita malu tanba hare liu bá sasan mundu nian, maibe igreja centinario dioseze nian nafatin fanu no haburas nafatin kultura Avo beiala sira nian hodi respeita malu nafatin katak Ema neebe bot no Ema neebe kiik. Ikus ikus nee tanba modernu ema neebe iha osan ona katuas ferik sira mak rei fali sira nia liman tanba nia iha osan, maibe nee la eziste iha rai ida nee. Labele tanba osan halo ema lakon respeita, husi ida nee mak halo ema lakon respeita no solidariedade bá malu.
Pontu ikus mak promove dialogu no talentu sira, talentu neebe Maromak haraik bá Nia ema dala ruma la hanesan. Tanba nee ho talentu neebe iha presiza fahe bá malu, labele karak fahe talentu no matenek neebe Iha ba malu.
“Bainhira iha buat ruma sala bá ita nia aan presiza promove dialogu bá aan ho familia iha uma laran. Hanesan iha era ida agora ema dala barak liu halo dialogu ho deit hp, FB, WA no media sosial seluk, dialogo iha familia komesa menus. Liu-liu joven sira dialogo ho Inan aman komesa menus ho ema seluk lalais liu. Tanba ida neemak igreja sai nafatin mata dalan, sai nudar ainrin hodi lori Ita atu fila,” haktuir Madre Julia.
Nia afirma, misaun kaer bá mandatu Jesus Kristu nian atu lori evanjelu ba povu hotu. Atu hatutan domin kristu nian, laos Padre ho Madre deit maibe sarani hotu hola parte liu husi grupu sira neebe tuir bá.
Jesus habelar Nia Domin bá nia ema liu husi fo aan, sakrifika nia moris to mate iha krus. Mate tanba domin maske nia sala laiha maibe nia domin hodi fo nia aan. Husi nee Ema atu selu domin Jesus nian liu husi fila fali bá neon hodi fo netik oras balun partisipa iha misa, no partisipa iha grupu igreja nian tanba nee mos hola parte ida neebe habelar ona Maromak Nia domin bá ema seluk.
Nia hatutan, logo centenario Diocese Dili nian iha 8 mak Santissima Trindade, cruz, biblia, manu falur ou espirito santo, igreza, povu, uma adat no tais.
(dom)
