Embaixada Indonezia Apresia Asaun Governu Kombate Rede Scam Online

Foto: STL/Terezinha De Deus

DILI, STLTIMORLESTE.com – Embaixada Indonézia ka KBRI iha Dili apresia tebes asaun lalais IX Governu Konstitusional neebe lidera husi Primeiru Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão, liu husi Polísia Nasionál Timor Leste (PNTL), liu-liu Polísia Sientífiku Investigasaun Kriminál (PSIK) no ajénsia implementadora lei relevante sira foti hodi halakon rede scam online neebé foin lalais nee espalha iha nasaun.

Bazeia ba nota imprensa neebé STL asesu iha Segunda (20/7/2026), esforsu sira nee reflete kompromisu Governu Timor-Leste nian hodi mantein seguransa nasionál no hametin kooperasaun hodi halakon krime transnasionál iha rejiaun ASEAN.

Liu husi operasaun oioin neebé halao husi fin Juñu too meadu Julhu 2026, autoridade sira Timor-Leste nian konsege deskobre fatin oioin neebé deskonfia sai hanesan sentru ba atividade bosok online nian no kaer ona sidadaun estranjeiru 100-resin, inklui sidadaun indonéziu balun neebé deskonfia envolve iha atividade sira-nee.

Embaixada Indonézia iha Dili kontinua halo koordenasaun makaas ho autoridade Timor-Leste nian hodi hetan informasaun kona-ba sidadaun indonézu sira neebé detidu no atu garante sira-nia direitu konsulár kumpre tuir Konvensaun Viena 1963 kona-ba Relasaun Konsulár.

Embaixada Indonézia mós garante katak sira-nia direitu legál hetan ona, prontu atu fó asisténsia konsulár, no prontu atu fasilita kooperasaun entre Timor-Leste no ofisiál implementadór lei Indonézia nian iha investigasaun neebé lao hela, sein interfere ho prosesu legál neebé lao hela.

Governu Indonézia apoia tomak esforsu sira atu halakon krime transnasionál, inklui bosok online, jogu online, tráfiku umanu, krime finanseiru, no krime sibernétiku sira seluk. “Governu Repúblika Indonézia iha toleránsia zero ba envolvimentu sidadaun Indonéziaiha atividade kriminál sira iha rai-liur no respeita tomak prosesu aplikasaun lei neebé halao husi Governu Timor-Leste tuir lei aplikavel”, nota nee dehan.

Tanba nee, embaixada sei kontinua hametin koordenasaun ho Governu Timor-Leste no ajénsia relevante sira iha Indonézia hodi fó apoiu ba esforsu hamutuk hodi halakon krime transnasionál, partikularmente iha rejiaun ASEAN, hodi garante nafatin protesaun no kumprimentu ba direitu sidadaun Indonézia nian durante prosesu legál.

Komunidade Preokupa ho Presensa PM Xanana iha Operasaun PCIC
Komunidade no sosiadade sira preokupa tebes ho desizaun Primeiru Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, neebe tun fíziku no marka presensa direita iha operasaun Polísia Sientífika Investigasaun Kriminal (PCIC) iha area City 8, Suku Manleuana, Díli.

Preokupasaun nee mosu tanba parte sosiadade kestiona lalaok Xefe Governu nian iha terrenu, maske operasaun buska no apreensaun nee konsege desmantela rede scam call center, no detein sidadaun Xineza naan 24 neebe suspeitu involve iha frauda online transnasional.

Tuir Observador Politika, João Gomes, katak lalaok nee presiza koidadu hodi labele kria fali interpretasaun polítika, neebe afeta ba independensia instituisaun seguransa nian.

Nia dehan, iha estadu direitu demokratiku, presiza tebes atu tuir nafatin lina separasaun poder neebe klaru entre poder esekutivu (governu) no poder judisial ka autoridade Polísia investigasaun nian. Sira preokupa katak, kuandu lideransa polítiku boot ida marka prezensa fíziku iha fatin operasaun neebe lao hela, nee bele fo impaktu ba otonomia operasional Polísia nian.

“Ita komprende katak kazu rede scam transnasional nee ameasa boot ba seguransa nasional, maibe Primeiru Ministru nia knaar mak foti desizaun polítika no fo fasilidade, laos fali tun ba terrenu hamutuk ho polísia operasional sira. Ba oin, labele kria fali kultura ida neebe instituisaun sira tenke hein figura ida mak asaun bele lao,” dehan João ba STL iha Dili, Segunda (20/7/2026).

João afirma, parte seluk neebe hamosu preokupasaun mak kona-ba seguransa rasik ba Xefe Governu nian no mos kualidade submete evidensia kriminal nian. Fatin operasaun krime siber no frauda online sira nee area neebe sensivel tebes, liliu ba dadus no sasan sira neebe Polísia atu foti nuudar prova ba Tribunal. Prezensa autoridade polítika iha fatin buska no apreensaun laran, bele kria fali arrisku ba legalidade husi prosesu investigasaun nian kuandu defeza husi suspeitu sira kestiona fali iha tribunal.

Tanba operasaun neebe akontese iha City 8 nee bazeia duni ba mandadu legal, hodi desmantela rede frauda online neebe deskonfia halao atividade ilegal ho natureza transnasional. Iha buska nee, PCIC konsege apreende sasan lubun ida, no detein ona sidadaun estranjeiru nain 24 hodi submete ba prosesu investigasaun klean.

Iha parte seluk, Akademista husi Universidade Nasional Timor Lorosae (UNTL), Carlito Soares da Silva, mos fo nia hanoin katak asaun PM Xanana nian neee hatudu duni kometimentu makaas, maibe nia husu atu labele kria fali lalaok neebe aeta ba dezenvolvimentu instituisaun sira nia independensia.

Tuir nia, atu hametin konfiansa publiku ba estadu direitu, importante liu mak fo poder no responsabilidade tomak ba polisia ho tribunal sira, hodi ezekuta sira nia knaar tuir lei laho intervensaun fíziku husi membru ezekutivu nian.

Entretantu iha loron hirak liuba PM Xanana Gusmão, tun direta iha terenu hodi observa operasaun husi PCIC ba atividades scam call center iha area City 8 iha Suku Manleuana, Munisipiu Dili.

Iha City 8 Manleuana, PM Xanana halo observa diretamente ba atividades operasaun neebe halao husi PCIC, iha prosesu buska no aprensaun ba sidadaun xineza nain 24 neebe deskonfia involve iha atividade scam call center nee.

PSIK halao operasaun nee hanesan parte ida husi esforsu autoridade sira iha Timor Leste atu kombate krime transnasional no atividade ilegal sira neebe bele ameasa seguransa no estabilidade nasaun ida nee.

(mik)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *