Tenente Jeneral Falur Abertura Asaun Uniformizasaun ba Funsaun Komando no Xefia iha F-FDTL

FOTO HAMUTUK - Xefe Estadu Maior FALINTIL- Forsa Defesa Timor Leste (F-FDTL), Tenente Jeneral, Domingos Raul "Falur Rate Laek” foto hamutuk ho jeneral sira iha ambitu serimonia Asaun Uniformizasaun ba Funsaun Komandu no Xefia iha FALINTIL-FDTL iha Sentru Instrusaun Komandante Nicolau Lobato, Metinaro. (Foto: Media F-FDTL)

METINARO, STLTIMORLESTE.com – Xefe Estadu Maior FALINTIL- Forsa Defesa Timor Leste (F-FDTL), Tenente Jeneral Domingos Raul “Falur Rate Laek” espesialmente loke Asaun Uniformizasaun ba Funsaun Komando no Xefia iha F-FDTL.

Serimonia neebe halao iha Salaun Memoriál CICNL, Metinaro, Segunda (20/7/2026) partisipa husi eis Komandante F-FDTL, Taur Matan Ruak no Lere Anan Timur, Ofisial Jeneral Reformadu no ativu sira, Dirijente sira husi Ministériu Defeza Nasionál no Institutu Defeza Nasionál, Doutór Roque Rodrigues, Koronél Sampaio e Silva, Koronél Carlos Jorge Gomes Marques no Ofisiál Superiór sira.
Xefe Etadu Maior FALINTIL-Forsa Defeza Timor Leste (F-FDL), Tenente Jeneral, Domingos Raul “Falur Rate Laek” liu husi diskursu hateten, ho sentidu responsabilidade klean, no ho emosaun neebé lejítima, nia loke, iha Sentru Instrusaun Komandante Nicolau Lobato, iha Metinaro, Asaun Uniformizasaun ba Funsaun Komandu no Xefia iha FALINTIL-FDTL.

“Tuir implementasaun reforma ida nee, neebe Governu define, no hodi kumpre períodu tranzisaun ida-nee, hau hateten ba imi, Senhór Koronél sira, loron hirak tuir mai laos kursu ida hanesan sira neebé imi frekuenta ona. Imi sei hakoak, iha primeira pesoál, memória, valór no klamar FALINTIL-FDTL nian, atu nunee formasaun téknika no tátika exelente neebé imi simu ona iha rai-liur, hahú ohin, bele tau abut iha istória, iha lejislasaun, iha estratéjia no iha valór rasik ita-nia nasaun nian,” dehan jeneral fitun tolu nee.

Nia dehan, ho objetivu ida nee mak konsebe módulu sira husi Asaun ida-nee, no nia presiza fundamenta, maski badak, razaun ba kada módulu.

“Jenerál Taur Matan Ruak sei loke aban refleksaun ida-nee ho Istória Estratéjika nasaun nian, tanba laiha komandu ida mak lejítimu se la hatene mai husi neebé. Doutór Roque Rodrigues sei situa ita iha Estratéjia Defeza Nasionál, tanba laiha desizaun komandu ida mak bele ignora mundu neebé haleu ita. Doutór Avelino Coelho sei lori Ofisiál sira liuhusi Enkuadramentu Konstitusionál, tanba forsa kilat nian só lejítima bainhira serbi Estadu Direitu Demokrátiku. Koronél Sampaio e Silva sei dedika loron rua tomak ba Lejislasaun Enkuadrante no Dokumentu Orientasaun Estratéjika sira, tanba Komandante ida neebé la hatene lei neebé regula nia labele ezije ema seluk atu kumpre. Jenerál Lere Anan Timur sei lori, husi nia esperiénsia rasik komandu nian iha gerilla, Valór Institusionál no Jestaun Krize nian, tanba desizaun iha tempu krize la hanorin iha manuál sira, hanorin ho ezemplu husi ema neebé deside ona iha tiru laran. Padre Doutór Júlio Crispin sei aborda Ezekusaun Orsamentál no Kontratasaun Públika, tanba integridade Komandante ida nian sukat hanesan iha kampu funu no mós iha jestaun transparente ba rekursu sira neebé povu fiar ba nia. Koronél Carlos Jorge Gomes Marques sei koalia kona-ba Inspesaun Forsa Armada no Asaun Sosiál Militár, tanba komanda mós katak tau matan ba sira neebé serbi iha ita-nia orden okos,” dehan Falur Rate Laek.

Nia mos dehan, iha faze tuir mai, Ministru Defeza Nasionál sei lori refleksaun kona-ba Lideransa Étika no Valór Militár sira, hodi liga komandu militár ho governasaun polítika Defeza nian.

“Iha enserramentu, ami sei halo esforsu hotu atu garante prezensa Komandante-en-Xefe FALINTIL nian, Kay Rala Xanana Gusmão, neebé sei taka Asaun ida-nee ho mensajen esperansa no konfiansa ba futuru FALINTIL-FDTL no Timor-Leste nian,” katak Jeneral Falur Rate Laek.

Nia haktuir tan katak, la iha módulu ida husi sira-nee mak hili arbiru: ida-idak reprezenta dimensaun ida indispensável ba ezersísiu komandu superiór nian — memória istórika, pensamentu estratéjiku, respeitu konstitusionál, rigór legál, esperiénsia krize nian, integridade administrativa no kuidadu umanu. Só soma husi dimensaun hotu nee, neebé moris ho umildade no reflete ho sériu, mak prepara Ofisiál ida ba responsabilidade sira neebé hein hela nia.

“Tanba nee, hau hakarak husik iha-nee hau-nia rekoñesimentu klean ba Senhór Jenerál Taur Matan Ruak no Lere Anan Timur, eis-Xefe Estadu-Maiór-Jerál FALINTIL-FDTL nain-rua no eis-gerilleiru no Komandante FALINTIL sira, neebé sira-nia autoridade kona-ba matéria sira-nee la mai husi manuál ida, maibé husi folin neebé sira selu atu ohin ita bele hamriik iha-nee, livre, hodi diskute futuru ita-nia komandu nian. Hau agradese, ho respeitu hanesan, ba personalidade sivíl sira neebé mantein vínkulu klean no duradouru ho ita-nia Forsa Armada sira — Doutór Roque Rodrigues, Doutór Avelino Coelho no Padre Doutór Júlio Crispin — ba jenerozidade neebé sira simu atu fahe sira-nia matenek ho futuru Komandante sira. No hau agradese, hanesan mós, ba Koronél Sampaio e Silva no Carlos Jorge Gomes Marques, ba disponibilidade no empeñu neebé sira hatudu kedas ona iha preparasaun sira-nia intervensaun,” dehan Jeneral Falur Rate Laek.

“Senhór Koronél sira: buat neebé entrega ba imi iha-nee, durante semana rua nia laran, liu fali programa formasaun ida. Ida-nee atribuisaun responsabilidade morál ida. Ida-nee devér atu salvaguarda, ho onra, ho integridade no ho lealdade, soberania no independénsia neebé jerasaun neebé ohin entrega komandu ba imi konkista ho sakrifísiu no, dala barak, ho vida husi kamarada barak. Dezafiu sira neebé Timor-Leste hasoru ohin la hanesan ho tinan 1975 ka 1999 nian, maibé la ezije husi imi determinasaun menus. Pelo kontráriu, ezije Ofisiál sira neebé bele lidera ho disernimentu, ho serenidade no, liuliu, ba servisu eskluzivu nasaun no povu timorense nian,” nia tenik.

Ikus liu, nuudar Xefe Estadu-Maiór-Jerál, nia hakarak Asaun ida-nee labele hotu deit iha edisaun dahuluk ida-nee. Hein katak iha futuru, ida-nee sai prátika permanente iha preparasaun komandante sira-nian, ho módulu sira neebé progresivamente hadia no hariku, no ho tempu neebé rezerva ho diak — buat neebé, iha edisaun dahuluk ida-nee, seidauk konsege asegura kompletamente — ba vizita, imersaun no refleksaun iha fatin lulik sira neebé namkari iha territóriu nasionál tomak, iha-neebé memória Rezisténsia nian moris nafatin iha rai no iha klamar povu nian.

“Só nunee mak ita garante katak kada jerasaun Komandante FALINTIL-FDTL nian kontinua hemu direitamente husi bee-matan ita-nia istória nian. Ho liafuan hirak-nee, no ho konfiansa neebé hau tau iha imi ida-idak, hau deklara loke Asaun Uniformizasaun ba Funsaun Komandu no Xefia iha FALINTIL-FDTL,” katak nia.

(jen)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *