SYDNEY, STLTIMORLESTE.com – Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta hato’o palestra públika kona-ba demokrasia, situasaun Timor-Leste no papél Sudeste Aziátiku iha mundu, iha Universidade Sydney, Austrália, Sesta (16/10/2026).
Palestra prinsipál ne’e organiza husi Sentru Sudeste Aziátiku Sydney (SSEAC), Universidade Sydney, ho títulu “Revizita Demokrasia iha Tempu Turbulentu: Lisaun sira husi Sudeste Aziátiku no nia Papél iha Mundu”.
Iha diskursu, Prezidente Ramos-Horta esplika katak Timor-Leste nia demokrasia lao di’ak, ho sosiedade ne’ebé respeita malu no la halo diskriminasaun bazeia ba rasa ka relijiaun.
Nia mós destaka liberdade imprensa nu’udar parte importante husi demokrasia Timor-Leste nian, inklui kontribuisaun jornalista sira durante luta ba libertasaun nasionál.
Prezidente Ramos-Horta hato’o apresiasaun ba jornalista sira ne’ebé kontribui iha tempu difísil, liuliu jornalista na’in lima ne’ebé mate iha Balibo, iha loron 16 Outubru 1975.
“Liberdade imprensa Timor-Leste nian parte ida husi demokrasia Timor-Leste nian,” dehan Prezidente Ramos-Horta iha nia diskursu iha Universidade Sydney, Sesta (16/10/2026).
Nia mós lembra jornalista na’in lima husi Balibo, ne’ebé mate durante okupasaun, no enfatiza importánsia atu valoriza sira-nia kontribuisaun ba liberdade imprensa no luta ba independénsia.
Palestra ne’e akontese iha períodu importante ba Timor-Leste, ne’ebé adere ba Asosiasaun Nasaun sira Sudeste Aziátiku (ASEAN) nu’udar membru ba dala 11, iha 26 Outubru 2025.
Adezaun ne’e marka faze importante ida iha Timor-Leste nia relasaun rejionál no fó oportunidade ba nasaun atu kontribui ba koezaun no kooperasaun iha Sudeste Aziátiku.
Palestra ne’e mós foka ba Timor-Leste nia dalan husi okupasaun no rezisténsia ba nasaun demokrátiku, impaktu adezaun ba ASEAN ba rejiaun, no dezafiu sira ne’ebé rejiaun Sudeste Aziátiku enfrenta, inklui retrogresu demokrátiku no kompetisaun jeopolítika.
Prezidente Ramos-Horta, ko-resipiente Prémio Nobel da Pás iha 1996, hetan rekoñesimentu tanba nia advokasia durante dékada sira ba rezolusaun justu no pasífiku ba konflitu iha Timor-Leste.
Nia atualmente hala’o mandatu segundu nu’udar Prezidente Repúblika, ne’ebé hahú iha Maiu 2022, depois nia mandatu primeiru husi 2007 to’o 2012. Nia mós servisu ona nu’udar Primeiru-Ministru entre 2006 no 2007, no Ministru Negósiu Estranjeiru.
Prezidente Ramos-Horta afirma katak, esperiénsia Timor-Leste nian kona-ba tranzisaun demokrátika no reziliénsia iha relasaun direta ho tema palestra nian, liuliu iha tempu turbulénsia globál.
“Iha aniversáriu ba dala 51 husi jornalista na’in lima ne’ebé mate iha Balibo, ha’u sente onradu atu hamutuk ho komunidade Universidade Sydney nian hodi hanoin fila-fali jornalista aten-brani sira-ne’e. Palestra ne’e oportunidade ida atu reflete kona-ba Timor-Leste nia viajen husi okupasaun no rezisténsia ba nasaun demokrátiku, ne’ebé agora kontinua nu’udar membru kompletu ASEAN nian,” dehan Prezidente Ramos-Horta.
Data palestra nian, 16 Outubru, marka aniversáriu ba dala 51 husi jornalista na’in lima ne’ebé mate iha Balibo, Timor-Leste, iha 16 Outubru 1975.
Nu’udar parte husi programa, organizadór sira prepara segmentu espesiál ho durasaun minutu 10 atu hanoin fila-fali jornalista na’in lima husi Balibo, hodi fó onra ba sira-nia legadu no kontribuisaun ba liberdade imprensa.
Alende antes halo Palestra Prezidente Repúblika halo uluk intervista ho Jornalista ABC Austrália nomos hasoru malu ho vise Diretora Parseria SSEAC no profesora Asosiada Sandra Alday no Asesora media señior universidade Sydney nia USYD Luisa Low. Alende ne’e Prezidente mós asina livru husi Universidade antes halo Palestra públiku.
(eme)






