El Niño Ameasa Produsaun Ai-han

DILI, STLTIMORLESTE.com – Mudansa klimátika no risku El Niño ameasa produsaun ai-han, tanba ne’e Governu presiza prepara medida konkretu atu proteje agrikultór no seguransa ai-han.

Ministru Agrikultura, Pekuária, Peskas no Floresta (MAPPF), Marcus da Cruz hatete katak, El Niño bele afeta produsaun agríkola, disponibilidade bee, hahán ba animál no rendimentu família sira.

Nia esplika katak, esperiénsia El Niño iha tinan 2015–2016 hatudu impaktu hosi raimaran ba atividade agríkola. Tanba ne’e, preparasaun sedu no asaun konkretu sai prioridade ba Governu no parseiru dezenvolvimentu sira.

“Ita presiza promove fini ho siklu moris badak no variedade tahan ba raimaran, ajusta kalendáriu kuda no hadi’a jestaun bee no irigasaun,” dehan Marcus da Cruz liu husi diskursu ihá ambitu komemorasaun loron aihan mundiál ba dala 45 ihá salaun Veteranus Comoro, Sesta (16/10/2026).

Nia afirma katak setór floresta presiza prevene ahi, hametin patrullamentu no mobiliza komunidade atu proteje floresta no rekursu bee durante períodu bailoro naruk.

Iha setór pekuária, Governu presiza asegura disponibilidade bee, hahán no servisu veterináriu ba animál sira, atu hamenus risku lakon animál durante períodu raimaran menus.

Aleinde ne’e, presiza dezenvolve juncao grass hanesan hahán ba animál no promove kultivasaun mushroom atu diversifika produsaun no aumenta oportunidade ekonomia família sira.

Iha setór peska no akuakultura, presiza hadi’a jestaun bee iha kolam ikan no prepara apoiu ba komunidade peskadór sira ne’ebé bele afetadu hosi mudansa kondisaun klimátika.

Marcus da Cruz mós husu agrikultór, hakiak-na’in, peskadór, kooperativa, asosiasaun no setór privadu atu hametin produsaun sustentável, konservasaun rekursu naturál no asesu ba merkadu.

Nia subliña katak, instituisaun públika no parseiru dezenvolvimentu tenke alinha polítika, orsamentu no investimentu ho prioridade nasionál, atu responde ba impaktu El Niño.

Iha sorin seluk, Dekanu Fakuldade Ekonomia Universidade Dili, Alfredo dos Santos, hatete katak El Niño bele hamosu problema ba agrikultór no família sira ne’ebé depende ba produsaun agríkola.

“Importante liu mak ita tenke iha kapasidade atu hasoru impaktu hosi El Niño ne’e rasik,” dehan Alfredo dos Santos.

Nia esplika katak, agrikultór sira ne’ebé antes kuda ai-han iha kuantidade ki’ik bele para atividade kuda tanba bee menus no fini sira la moris durante períodu raimaran.

Tanba ne’e, Alfredo husu Governu atu prepara apoiu finanseiru ba agrikultór sira, liuliu família ne’ebé depende ba produsaun agríkola, atu sustenta sira-nia moris durante períodu El Niño.

Peskizadór La’o Hamutuk ba asuntu agrikultura, Eliviana Alves Coreia, defende diversifikasaun produsaun liuhosi agroekolojia, inklui ai-horis, ai-fuan, pekuária, akuakultura no produtu floresta ne’ebé reziliente ba mudansa klimátika.
Nia hatete katak investimentu iha agrikultura tenke integra konservasaun bee, jestaun rai no utilizasaun fini lokál, atu garante kontinuidade produsaun ai-han durante períodu bailoro naruk.

Eliviana mós konsidera katak investimentu agríkola tenke responde ba risku mudansa klimátika, inklui El Niño, inundasaun no dezastre naturál sira ne’ebé bele prejudika produsaun no seguransa ai-han.

(dom)

Share it :

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *